{"id":933,"date":"2021-08-04T06:29:51","date_gmt":"2021-08-04T06:29:51","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=933"},"modified":"2021-08-04T06:29:53","modified_gmt":"2021-08-04T06:29:53","slug":"gig-ekonomisi-gelecegin-is-gucu-ve-yaratici-endustriler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/08\/04\/gig-ekonomisi-gelecegin-is-gucu-ve-yaratici-endustriler\/","title":{"rendered":"Gig Ekonomisi: Gelece\u011fin \u0130\u015f G\u00fcc\u00fc ve Yarat\u0131c\u0131 End\u00fcstriler"},"content":{"rendered":"\n

Cang\u00fcl Ku\u015f<\/strong><\/strong>
Birim Ba\u015fkan\u0131
Mavi B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em><\/em>
cangul.kus<\/a>@izka.org.tr<\/a><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Pop\u00fcler \u201cgelecek\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7erisinde yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve teknolojik geli\u015fmelerin, i\u015f g\u00fcc\u00fc ve istihdam piyasas\u0131n\u0131n temel d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcleri oldu\u011fu kabul ediliyor (Naisbitt;1991, Florida;2002, 2005, Friedman;2014, Rogers;2020). \u00d6zellikle son 50 y\u0131ll\u0131k post-fordist d\u00f6nemin sermaye sahipleri i\u00e7in olduk\u00e7a parlak<\/em>, i\u015f g\u00fcc\u00fc i\u00e7in ise yorucu<\/em> ve rekabet\u00e7i<\/em> bir d\u00f6nem oldu\u011fu, e\u015fitsizlikler ve rekabetin bu temel d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler ekseninde bi\u00e7imlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u0130\u015fte \u201cgig ekonomisi\u201d post-fordist d\u00f6nemin yaratt\u0131\u011f\u0131 uzmanla\u015fma ve teknoloji sayesinde, eme\u011fin r\u00f6van\u015f\u0131<\/em> olmaya do\u011fru ilerliyor. 4. Sanayi Devrimiyle de\u011fi\u015fen \u00fcretim ve \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131, ivme kazanan dijitalle\u015fme, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve Covid-19 pandemisinden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n etkisiyle gig ekonomisi gelece\u011fin i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6z\u00fc itibar\u0131yla \u201cgig ekonomisi\u201d kavram\u0131, resmi bir i\u015f\u00e7i-i\u015fveren ili\u015fkisine dayanmayan, i\u015fveren taraf\u0131ndaki talebin, talebe yan\u0131t verebilecek uzmanl\u0131k ve yetenek arz\u0131 ile d\u00f6nemsel i\u015fbirliklerine<\/em> d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, daha az yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczenlemeleri ve \u00e7evrimi\u00e7i platformlar\u0131n arac\u0131l\u0131k etti\u011fi esnek i\u015flere at\u0131fta bulunmak \u00fczere geli\u015ftirilen bir kavram(Abraham ve dig.,2018:1). Geleneksel istihdam bi\u00e7iminde, bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n pozisyonu ve kazanc\u0131, i\u015f deneyimine ba\u011fl\u0131yken; gelecekteki pozisyon ve \u00f6d\u00fcller ise mevcut performans\u0131na dayal\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bunun aksine gig ekonomisinde \u00e7al\u0131\u015fanlar, ge\u00e7mi\u015f istihdamlar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, gelecekte bir istihdam veya hukuki tazminatlara y\u00f6nelik s\u00f6z verilmeksizin i\u015fe al\u0131n\u0131rlar. B\u00f6ylece gig ekonomisi, uzun vadeli s\u00f6zle\u015fmeler ve i\u015f\u00e7ileri i\u015fverenlerine ba\u011flayan resmi d\u00fczenlemelerin \u015fekillendirdi\u011fi ekonomiye bir t\u00fcr esneklik kazand\u0131rmaktad\u0131r. Bu ekonomide, i\u015fverenler bu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u015fletmenin bir par\u00e7as\u0131 haline getirmek yerine, talebe g\u00f6re istihdam\u0131 ve \u00fccreti ayarlayabilirler. B\u00f6ylelikle, istihdam\u0131 ve \u00fccretleri daha esnek hale getiren gig istihdamlar\u0131, ekonomik dalgalanma riskini \u00e7al\u0131\u015fanlara kayd\u0131rmaktad\u0131r (Friedman, 2014:172). Bu y\u00f6n\u00fcyle ele\u015ftiriliyor olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00fcretimde devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flamas\u0131 ve s\u00fcre\u00e7leri \u00e7evikle\u015ftirmesi gig ekonomisinin olumlu \u00f6zellikleri aras\u0131ndad\u0131r. \u00d6zellikle pandemi d\u00f6neminde artan i\u015fsizlik ve k\u0131r\u0131lganla\u015fan istihdam olanaklar\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde, gig ekonomisi, \u00e7al\u0131\u015fanlara uzmanl\u0131klar\u0131, sahip olduklar\u0131 yetenekler ve yarat\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131 ile me\u015fguliyetlerini yeniden \u00fcretebilme imk\u00e2n\u0131 tan\u0131makta, bir f\u0131rsat alan\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojiye kolayl\u0131kla uyum sa\u011flayabilme, y\u00fcksek katma de\u011fer ve refah ile ili\u015fkilendirilme, yenili\u011fi art\u0131rma, b\u00fcy\u00fcmeyi h\u0131zland\u0131rma, nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fc ve b\u00f6lgelerde be\u015feri sermaye art\u0131\u015f\u0131na katk\u0131 sa\u011flamalar\u0131 ile karakterize edilen yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstriler, bir bak\u0131ma gig ekonomisini yaratan ve de\u011fi\u015fime en h\u0131zl\u0131 uyum sa\u011flayan alanlar aras\u0131nda g\u00f6sterilmektedir. Yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstri alanlar\u0131 olarak nitelendirilen bilgi teknolojileri, yaz\u0131l\u0131m, bilgisayar hizmetleri, TV, film, video, foto\u011fraf ve dijital i\u00e7erik \u00fcretim faaliyetleri, tasar\u0131m faaliyetleri (end\u00fcstriyel tasar\u0131m, moda, grafik tasar\u0131m), reklam ve pazarlama faaliyetleri alanlar\u0131ndaki yarat\u0131c\u0131 bireyler bu yeni ekonomi alan\u0131n\u0131n \u201cgig i\u015f\u00e7ileri\u201d (gig workers) olarak de\u011ferlendirilmektedir. Bu alanlarda \u00fcr\u00fcn ve hizmet \u00fcreten bireylerin, gig i\u015f\u00e7ilerinin, temel \u00f6zellikleri ise, yarat\u0131c\u0131 yeteneklerini dijital yetkinliklerle peki\u015ftirmi\u015f olmalar\u0131. \u201cCreatech yetenekler\u201d (PEC, 2019) (createch skills) olarak kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lan ve bireylerin yarat\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bilgisayar tabanl\u0131 ve yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanabilme yetkinli\u011fi ile \u00fcr\u00fcn ve hizmete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilme, yeni ekonominin i\u015f g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131nda hangi \u00fccret ve hangi s\u0131kl\u0131kla \u201cistihdam\u201d edilebileceklerini belirlemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Tablo 1: Yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve Dijital Yetkinliklerle Ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lan Uygulama ve Programlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Actionscript<\/td>Adobe Photoshop<\/td>Macromedia Fireworks<\/td><\/tr>
Adobe Acrobat<\/td>Adobe Premiere<\/td>Mailchimp<\/td><\/tr>
Adobe Creative Suite<\/td>Cinema 4D<\/td>Mastercam<\/td><\/tr>
Adobe Dreamweaver<\/td>CSS<\/td>Omnigraffle<\/td><\/tr>
Adobe Flash<\/td>Final Cut Pro<\/td>Prezi<\/td><\/tr>
Adobe Illustrator<\/td>Google Analytics<\/td>Quarkexpress<\/td><\/tr>
Adobe Indesign<\/td>HTML5<\/td>Social media Platforms<\/td><\/tr>
 <\/td>Linkedin<\/td>Visual Design<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Kaynak: PEC, 2019<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bireyin zihninden kolayca ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamayan, bireyin zihnine, mek\u00e2na ve yerele g\u00f6m\u00fcl\u00fc oldu\u011fundan de\u015fifre edilmesi zor olan, do\u011frudan bireyle ili\u015fkili oldu\u011fu i\u00e7in h\u00fcner, yetenek ya da beceri olarak da adland\u0131r\u0131labilen \u00f6rt\u00fck bilgi<\/em> (Tekeli, 2002), yenilik ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n da kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp desteklenmektedir (\u0130ZKA, 2012:35). \u0130\u015fte createch yetenekler, bireylere sahip olduklar\u0131 \u00f6rt\u00fck bilgiyi yenili\u011fe ve yarat\u0131c\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u015fans\u0131 verirken ayn\u0131 zamanda onlar\u0131, ekonomik de\u011feri yaratan temel s\u00fcje haline getirmektedir. Tablo 1\u2019de g\u00f6sterilen programlar ve uygulamalar\u0131 etkin kullanma becerisi, bireylere \u00f6rt\u00fck bilgilerini yenili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilme f\u0131rsat\u0131 verirken, e\u011fitim sistemlerinin de bu donan\u0131ma sahip i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc yeti\u015ftirmek \u00fczere pozisyon almas\u0131 beklenmektedir. Zira bahse konu i\u015fg\u00fcc\u00fc, bilgi temelli ekonomiden do\u011fan gig ekonomisinin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tablo 2: Yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve Dijital Yetkinliklerin Kar\u015f\u0131l\u0131k Buldu\u011fu \u0130\u015f ve End\u00fcstri Alanlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sanat Y\u00f6netimi (Art Direction)<\/td>\u0130llustrasyon (Illustration)<\/td>\u0130\u00e7 Mimarl\u0131k (Residential Design)<\/td><\/tr>
Mimari \u00c7izim (Architectural draughting)<\/td>Instagram<\/td>Eskizleme (Sketching)<\/td><\/tr>
Animasyon (Animation)<\/td>Bilgi Mimarisi (Information Architecture)<\/td>Hikaye Anlat\u0131m\u0131 (Storytelling)<\/td><\/tr>
Yarat\u0131c\u0131 Y\u00f6netmenlik (Creative Design)<\/td>Motion Graphics<\/td>Sosyal Medya Pazarlama (Social Media Marketing)<\/td><\/tr>
\u0130\u00e7erik Geli\u015ftirme (Content Development)<\/td>Multimedya (Multimedia)<\/td>Dizgicilik (Typesetting)<\/td><\/tr>
Grafik Tasar\u0131m (Graphic Design)<\/td>Foto\u011fraf \u0130yile\u015ftirme (Photo Editing)<\/td>UX Wireframes<\/td><\/tr>
Dijital Tasar\u0131m (Digital Design)<\/td>Post Produksiyon (Post Production)<\/td>Video Grafik Hizmetleri (Videography)<\/td><\/tr>
\u00d6ny\u00fcz Geli\u015ftirme (Front-End Web Development)<\/td>Foto\u011fraf (Photography)<\/td>Video Prod\u00fcksiyon Hizmetleri (Video Production)<\/td><\/tr>
Etkile\u015fim Tasar\u0131m\u0131 (Interaction Design)<\/td>Nicel Analiz (Quantitative Analysis)<\/td>Web Sitesi Tasar\u0131m\u0131 (Website Design)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Kaynak: PEC, 2019<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tablo 2\u2019de g\u00f6sterilen i\u015f ve end\u00fcstri alanlar\u0131, gig i\u015f\u00e7ilerinin i\u00e7erisinde yer alabildikleri i\u015f ve end\u00fcstri alanlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu alanlarda yetenek aray\u0131\u015f\u0131nda olan i\u015fverenlerin d\u00f6nemsel i\u015fbirlikleri yaparak yaratt\u0131klar\u0131 istihdam\u0131n giri\u015fimcili\u011fi te\u015fvik etmek, s\u0131n\u0131rs\u0131z \u0130novasyon, esneklik, \u00f6zerklik, i\u015f-ya\u015fam dengesi kurma gibi (Kalleberg ve Dunn, 2016:10) bireyler ve ekonominin geneli \u00fczerinde somut olumlu etkileri oldu\u011fu de\u011ferlendirilebilir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, i\u015fsizler i\u00e7in f\u0131rsat yarat\u0131lmas\u0131, i\u015f g\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, hatta \u00fcretkenli\u011fin art\u0131\u015f\u0131n\u0131n dolayl\u0131 etkiler oldu\u011fu da pek\u00e2l\u00e2 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Edison Research, McKinsey&Company, PYMNTS gibi ara\u015ft\u0131rma ve veri analiti\u011fi konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan sayg\u0131n \u015firketler, Mastercard gibi \u00f6deme sistemleri \u00fczerine uzmanla\u015fm\u0131\u015f olan finans \u015firketleri gig ekonomisinin 2023 y\u0131l\u0131na kadar i\u015flem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 455 Milyar USD\u2019a ula\u015faca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tahminlerde bulunuyorlar. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fck her ne kadar Uber, Lyft, Handy, Task Rabbit ya da Airbnb gibi asl\u0131nda yetenek ve yarat\u0131c\u0131l\u0131kla do\u011frudan ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamayacak olan \u00e7evrimi\u00e7i platformlar\u0131n verilerini de tahminlere dahil ediyor olsa da, asl\u0131nda bu ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fck i\u00e7erisinde fark\u0131 yaratan i\u015flerin, yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstri alanlar\u0131nda oldu\u011fu n\u00fcans\u0131na dikkat etmek gerekiyor. Oxford \u00dcniversitesi Internet Enstit\u00fcs\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Otto K\u00e4ssi ve Vili Lehdonvirta taraf\u0131ndan 2018 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma, online i\u015flerde en y\u00fcksek talebin, bu kategoriye ait bo\u015f pozisyonlar\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te birinin yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ve teknoloji becerilerinden olu\u015ftu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r (Kassi ve Lehdonvirta; 2018:246). \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131 yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ve teknolojisini; yarat\u0131c\u0131 ve multimedya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ard\u0131ndan b\u00fcro ve veri giri\u015fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n takip etti\u011fini g\u00f6stermektedir. Online i\u015flerin hangi \u00fclke i\u015fverenleri taraf\u0131ndan sunuldu\u011funun da ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, bo\u015f pozisyonlar\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131n\u0131n ABD’den i\u015fverenler taraf\u0131ndan ilan edildi\u011fi; di\u011fer \u00f6nde gelen i\u015fveren \u00fclkeler aras\u0131nda Birle\u015fik Krall\u0131k, Hindistan, Avustralya ve Kanada gibi \u00fclkelerin bulundu\u011fu belirtilmektedir. Ara\u015ft\u0131rmada, di\u011fer kurulu\u015flarca yay\u0131nlanan raporlar\u0131n da destekledi\u011fi bi\u00e7imde, gig ekonomisinin %38\u2019inin 18-34 ya\u015f aras\u0131 bireylerden olu\u015ftu\u011fu, bu ya\u015f grubunun %53\u2019\u00fc i\u00e7in gig ekonomisinin birincil gelir kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstriler alan\u0131n\u0131n, toplam istihdam i\u00e7erisindeki pay\u0131 %1\u2019dir (\u0130ZKA,2021). Bu pay yakla\u015f\u0131k 350.000 ki\u015filik bir istihdam anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin toplam i\u015f g\u00fcc\u00fc i\u00e7erisindeki bu m\u00fctevaz\u0131 pay, yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstri alanlar\u0131 i\u00e7erisinde en katma de\u011ferli \u00fcretimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bilgi ve ileti\u015fim teknolojileri alan\u0131ndaki istihdam\u0131 da i\u00e7ermektedir. Di\u011fer OECD \u00fclkeleri ile k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131nda %52\u2019lik katma de\u011fer pay\u0131 ile \u201cbilgisayar programlama faaliyetleri\u201dnin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, \u00fclkemizin bir\u00e7ok OECD \u00fclkesini arkada b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bu katma de\u011fer pay\u0131, hi\u00e7 de az\u0131msanacak bir pay de\u011fil. Nitekim bu alan, \u0130zmir\u2019in yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstrileri i\u00e7erisinde gerek istihdam gerekse ciro b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc olarak da en g\u00fc\u00e7l\u00fc yarat\u0131c\u0131 end\u00fcstri alan\u0131. Bilgisayar hizmetleri ve yaz\u0131l\u0131m faaliyetlerinin, daha \u00f6zelde bilgisayar programlama faaliyetlerinin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck alan\u0131 olarak daha yak\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, bu alanda sahip oldu\u011fumuz be\u015feri sermayenin yetkinliklerinin geli\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130zmir\u2019in \u201cbilgisayar programlama faaliyetleri\u201d konusundaki g\u00fc\u00e7l\u00fc konumunu s\u00fcrd\u00fcrebilmesi, \u0130zmir\u2019in ve \u00fclkemizin gig ekonomisi yoluyla sahip oldu\u011fu yetenekleri giri\u015fimlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmesi, yarat\u0131c\u0131 \u00fcr\u00fcn ve hizmetleri ile uluslararas\u0131la\u015fabilmesi, istihdama ili\u015fkin k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131n azalt\u0131labilmesi, ancak yarat\u0131c\u0131 ve dijital yetkinliklerle donat\u0131lm\u0131\u015f i\u015fg\u00fcc\u00fc olu\u015fturmakla m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong>:\u00a0<\/p>\n\n\n\n