{"id":885,"date":"2021-07-01T13:17:28","date_gmt":"2021-07-01T13:17:28","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=885"},"modified":"2021-07-01T13:17:29","modified_gmt":"2021-07-01T13:17:29","slug":"plastiklerin-evrimi-biyoplastikler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/07\/01\/plastiklerin-evrimi-biyoplastikler\/","title":{"rendered":"Plastiklerin Evrimi: Biyoplastikler"},"content":{"rendered":"\n

\u0130pek KOCAO\u011eLU<\/strong><\/strong>
Uzman
Yenilik ve Giri\u015fimcilik Politikalar\u0131 Birimi<\/em><\/em>
ipek.kocao\u011flu<\/a>@izka.org.tr<\/a><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Bel\u00e7ikal\u0131 kimyager Leo Baekeland’\u0131n 1907 y\u0131l\u0131nda ilk seri \u00fcretim plasti\u011fi olan \u201cbakalit\u201d maddesini yaratmas\u0131yla malzemeler d\u00fcnyas\u0131nda oldu\u011fu kadar insanl\u0131k tarihinde de bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Plastikler dayan\u0131kl\u0131, hafif ve uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmas\u0131 nedeniyle g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n vazge\u00e7ilmezi haline gelmi\u015ftir. Bu \u00f6zellikleri sayesinde geni\u015f bir uygulama alan\u0131 edinen plastikler, end\u00fcstriyel a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir avantaj sa\u011flarken, \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan, modern d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck tehditlerinden biri haline gelmi\u015ftir. \u0130nsano\u011flu her y\u0131l 300 milyon ton plastik \u00fcretmekte, buna kar\u015f\u0131n plasti\u011fi bertaraf etmek veya geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte olduk\u00e7a zorlanmaktad\u0131r. \u00dcstelik plastikler do\u011fada 1000 y\u0131l bozunmadan kalabilmektedir (S\u0131f\u0131r At\u0131k Tan\u0131t\u0131m Kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131). Plastiklerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kirlilik, \u00e7evre \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6te yandan petrol rezervlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve artan petrol fiyatlar\u0131 plastik \u00fcretiminde dar bo\u011faz olu\u015fturmaktad\u0131r. Plastikten vazge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fal ve uygulanabilir alternatiflere y\u00f6nelen end\u00fcstri i\u00e7in \u201cbiyoplastikler\u201d gelece\u011fin malzemesi olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Biyoplastik Nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa Biyoplastik Derne\u011fi, bir plastik malzemeyi biyobazl\u0131, biyobozunur veya her iki \u00f6zelli\u011fe birden sahipse \u201cbiyoplastik\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Daha iyi anlamak i\u00e7in tan\u0131mda ge\u00e7en terimleri irdelemek gerekmektedir. \u201cBiyobazl\u0131”, bir malzemenin veya \u00fcr\u00fcn\u00fcn biyok\u00fctleden yani bitkilerden t\u00fcretildi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. Biyoplastiklerde hammadde olarak en yayg\u0131n kullan\u0131lan bitkiler m\u0131s\u0131r, \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 ve sel\u00fclozdur. \u201cBiyobozunur\u201d terimiyse biyolojik olarak \u00e7\u00f6z\u00fcnebilir demektir; yani ortamda bulunan mikroorganizmalar\u0131n malzemeleri su, karbondioksit ve kompost gibi do\u011fal maddelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kimyasal s\u00fcreci ifade etmektedir. Bu bak\u0131mdan biyoplastikler, hammadde kayna\u011f\u0131na ve kullan\u0131m \u00f6mr\u00fc sonuna g\u00f6re geleneksel plastiklerden ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk Plastik Sanayicileri Ara\u015ft\u0131rma Geli\u015ftirme ve E\u011fitim Vakf\u0131 (PAGEV), biyobazl\u0131 plastikleri k\u0131smen veya tamamen biyolojik kaynaklardan \u00fcretilen plastikler olarak, biyobozunur plastikleri ise mikroorganizmalar ve enzimlerin etkisiyle biyolojik olarak \u00e7\u00f6z\u00fcnebilen plastikler olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

11. Kalk\u0131nma Plan\u0131 Tar\u0131m ve G\u0131dada Rekabet\u00e7i \u00dcretim \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu Raporunda ise biyoplastikler, bitkisel kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 ya\u011flar, bitki ni\u015fastalar\u0131 veya mikroorganizmalar gibi yenilenebilir biyolojik kaynaklardan elde edilen plastikler olarak ifade edilmektedir. Biyoplastiklerin pek \u00e7ok \u00e7e\u015fidi biyobozunur \u00f6zellik g\u00f6stermekte ve do\u011fada zamanla kendiliklerinden \u00e7\u00f6z\u00fcnerek do\u011faya kar\u0131\u015fabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u015eekil 1: Biyoplastik bir \u015fi\u015fenin do\u011fada bozunmas\u0131 (Biyobozunma)<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Bilim ve Teknik Dergisi (https:\/\/e-dergi.tubitak.gov.tr\/edergi\/yazi.pdf?dergiKodu=4&cilt=46&sayi=791&sayfa=76&yaziid=33993<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Biyoplastik T\u00fcrleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eekil 2\u2019de yayg\u0131n biyoplastik t\u00fcrleri ile bunlar\u0131n biyolojik olarak par\u00e7alanabilirlik ve biyobazl\u0131 i\u00e7eriklerine g\u00f6re nas\u0131l s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmektedir. Buna g\u00f6re, biyoplastikleri 3 gruba ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (Avrupa Biyoplastik Derne\u011fi):<\/p>\n\n\n\n

  1. K\u0131smen veya tamamen biyobazl\u0131 ancak biyolojik olarak par\u00e7alanamayan plastikler<\/li>
  2. Hem biyobazl\u0131 hem de biyolojik olarak par\u00e7alanabilen plastikler<\/li>
  3. Fosil kaynaklar\u0131na dayanan ancak biyolojik olarak par\u00e7alanabilen plastikler<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \u015eekil 2: Biyoplastik malzeme koordinat sistemi<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    \u00a0Kaynak: Avrupa Biyoplastik Derne\u011fi (www.european-bioplastics.org\/bioplastics<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Biyoplastiklerin Geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Geleneksel plastik malzemeler polimer ad\u0131 verilen hammaddelerin i\u015flenmesiyle \u00fcretilmektedir. Polimerler ise, \u00e7o\u011funlukla petrol vb. fosil kaynaklardan elde edilmektedir. Plastik \u00fcretiminde fosil kaynaklara alternatif olarak yenilenebilir ve do\u011fal kaynakl\u0131 polimerler (biyopolimerler) \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. (G\u00fcm\u00fc\u015fderelio\u011flu, 2012) Her ne kadar re\u00e7ine, kau\u00e7uk, sel\u00fcloz gibi biyoplastiklerin kullan\u0131m\u0131 \u00e7ok eski tarihlere dayansa da modern biyoplastiklerin end\u00fcstriyel \u00fcretimi son 30 y\u0131lda yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eekil 3\u2019te g\u00f6sterildi\u011fi \u00fczere, 1990\u2019larda biyoplastikler biyobozunurluk \u00f6zelli\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve sekt\u00f6rde daha geni\u015f uygulama alan\u0131 bulduk\u00e7a k\u00fcresel karbon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azaltmaya y\u00f6nelik yenilik\u00e7i bir malzeme olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, biyoplastikler bilhassa g\u0131da ve oyuncak gibi t\u00fcketiciye do\u011frudan temas eden \u00fcr\u00fcnlerde geleneksel plasti\u011fin yerini almaktad\u0131r. (Kaplancal\u0131, 2014)<\/p>\n\n\n\n

    \u015eekil 3: Biyoplastiklerin 3 D\u00f6nemi<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Kaynak: Uluslararas\u0131 Plastik Ambalaj Teknolojileri Kongresi, 2014.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    D\u00fcnya Ekonomik Forumu\u2019nun 2019 tarihli \u201cTop 10 Emerging Technologies\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporunda, k\u00fcresel sosyal ve ekonomik d\u00fczeni radikal bi\u00e7imde etkilemesi beklenen 10 yeni teknoloji aras\u0131nda biyoplastikler ilk s\u0131rada yer almaktad\u0131r. D\u00fcnyadaki plasti\u011fin % 15’inden daha az\u0131n\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebildi\u011fine, geri kalan\u0131n ise yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, do\u011faya sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7\u00f6p sahas\u0131na g\u00f6nderildi\u011fine dikkat \u00e7ekilerek biyobozunur ve biyobazl\u0131 plastiklerin \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilece\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. (WEF, 2019)<\/p>\n\n\n\n

    Biyoplastiklerin Avantajlar\u0131<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Hem y\u00fcksek sera gaz\u0131 etkisi yaratan, hem de do\u011fal kaynaklar\u0131 t\u00fcketen petrol t\u00fcrevi plastiklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, biyoplastikler insan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00fcst\u00fcn \u00f6zelliklere sahiptir. Bu \u00f6zellikler \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanabilir (Kaplancal\u0131, 2014):<\/p>\n\n\n\n