{"id":836,"date":"2021-06-17T17:42:13","date_gmt":"2021-06-17T17:42:13","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=836"},"modified":"2021-06-17T17:42:16","modified_gmt":"2021-06-17T17:42:16","slug":"bir-endustri-mirasi-olarak-izmir-tarihi-elektrik-fabrikasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/06\/17\/bir-endustri-mirasi-olarak-izmir-tarihi-elektrik-fabrikasi\/","title":{"rendered":"Bir End\u00fcstri Miras\u0131 Olarak \u0130zmir Tarihi Elektrik Fabrikas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-black-color has-cyan-bluish-gray-background-color has-text-color has-background\"><strong><strong>Korhan MANGIR<\/strong><\/strong><br><em>Uzman<br><em>Proje Uygulama ve \u0130zleme Birimi<\/em><\/em><br><em><em><a href=\"mailto:korhan.mangir@izka.org.tr\" data-type=\"mailto\" data-id=\"mailto:korhan.mangir@izka.org.tr\">korhan.mangir@izka.org.tr<\/a><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"463\" height=\"302\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-30.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-837\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-30.png 463w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-30-300x196.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 463px) 100vw, 463px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 1: \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>18. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiltere\u2019de ba\u015flayan sanayi devriminin etkileri Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru kendini g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda liman ve demiryolunun varl\u0131\u011f\u0131yla birlikte geleneksel ticarette ya\u015fanan de\u011fi\u015fiklikler, \u0130zmir\u2019in, di\u011fer kentlere g\u00f6re sanayile\u015fmeye daha erken tan\u0131kl\u0131k etmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Avrupa&#8217;dan deniz yoluyla ula\u015fan ticaret ile Asya&#8217;dan gelen uzun mesafeli kervan ticaretinin bulu\u015fma noktas\u0131 olan \u0130zmir, 16. ve 19. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda yap\u0131lan mimari eserleriyle Akdeniz\u2019de farkl\u0131 bir liman kenti olmu\u015ftur. \u0130zmir, hem liman kenti olmas\u0131n\u0131n etkisi hem de demiryoluna sahip olmas\u0131 ile b\u00f6lgede \u00fcretilen tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin ihra\u00e7 edilmesiyle Avrupa\u2019yla s\u00fcrekli bir ili\u015fki i\u00e7inde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ili\u015fki Avrupa\u2019dan da sanayi geli\u015fimine y\u00f6nelik teknolojinin di\u011fer kentlerden \u00f6nce \u0130zmir\u2019e ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda d\u00f6nem yap\u0131lar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen yeni ve farkl\u0131 malzemelerin de \u0130zmir\u2019de ilk olarak kullan\u0131lmas\u0131na olanak yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sanayile\u015fmenin \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan olan elektrik; makinelerin \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in enerjiye ihtiya\u00e7 duymas\u0131, kentlerin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve elektrik \u00fcreten yap\u0131lar\u0131n modern d\u00f6neme ait olmalar\u0131 nedeniyle modernle\u015fmenin simgesi olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131\u2019n\u0131n Kurulu\u015fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130zmir\u2019in kent i\u00e7i ayd\u0131nlatma sistemi 1862 y\u0131l\u0131nda kurulmaya ba\u015flayan havagaz\u0131 fabrikas\u0131 ile yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a>. 1905 y\u0131l\u0131ndan itibaren enerji \u00fcretimine k\u00fc\u00e7\u00fck jenerat\u00f6rlerin de dahil olmas\u0131yla \u0130zmir, \u0130stanbul ve Tarsus\u2019tan sonra elektri\u011fin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kent olmu\u015ftur. \u0130zmir\u2019de havagaz\u0131 fabrikas\u0131 ile ba\u015flayan elektrik \u00fcretimi; kentin b\u00fcy\u00fcmesi, sanayinin geli\u015fmesi sonucu elektri\u011fe olan ihtiyac\u0131n artmas\u0131 ile talebi kar\u015f\u0131lamaktan uzak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da kent y\u00f6neticilerini yeni aray\u0131\u015flara y\u00f6nlendirmi\u015ftir (Topal, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00fcre\u00e7te elektrik \u00fcretiminde kapasite art\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yeni bir elektrik fabrikas\u0131 kurulmas\u0131 yerel y\u00f6netim taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ilk olarak Bahribaba\u2019da kurulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen kent geli\u015fimi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kara, deniz ve demir yollar\u0131n\u0131n birle\u015fiminde olan Dara\u011fac\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgede kurumas\u0131na karar verilmi\u015ftir. \u0130damlar i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle bu \u015fekilde an\u0131lan semt, tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, Kalafat Mevkii ve Takoz Deli\u011fi olarak da adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olup g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Liman Arkas\u0131 B\u00f6lgesi olarak bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yer se\u00e7imi sonras\u0131 1925 y\u0131l\u0131nda yerel y\u00f6netim taraf\u0131ndan, 1913 y\u0131l\u0131nda imzalanan yabanc\u0131 ortakl\u0131\u011fa imtiyaz veren s\u00f6zle\u015fmeye dayan\u0131larak Bel\u00e7ikal\u0131 bir \u015firkete elektrik \u00fcretimi amac\u0131yla fabrika kurma hakk\u0131 verilmi\u015ftir. 1926 y\u0131l\u0131nda fabrika kurulmas\u0131 planlanan alan i\u00e7in kamula\u015ft\u0131rma yap\u0131lm\u0131\u015f, mart ay\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar \u015firket taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve 12 May\u0131s 1926 g\u00fcn\u00fc temel atma t\u00f6reni yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 18 Ekim 1928 g\u00fcn\u00fc hizmete a\u00e7\u0131lan fabrika, ta\u015f k\u00f6m\u00fcr\u00fc ve linyit k\u00f6m\u00fcr\u00fcnden elektrik \u00fcretmekteydi. \u00dcretilen elektrik, kentte sanayinin geli\u015fmesine, kentin ana caddelerinin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131na ve atl\u0131 tramvay yerine elektrikli tramvaylar\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131yla ula\u015f\u0131m\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (\u015eim\u015fek, 2006).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"605\" height=\"389\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-31.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-838\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-31.png 605w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-31-300x193.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 605px) 100vw, 605px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 2: \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 (1955 Y\u0131l\u0131)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Fabrika, Resmi Gazete\u2019de 27 Temmuz 1943 tarihinde yay\u0131nlanan kanun<a href=\"#_ftn2\">[2]<\/a> kapsam\u0131nda kamula\u015ft\u0131r\u0131larak, 1944 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir Belediyesi\u2019ne devredilmi\u015ftir. \u00a0Kurulu 5 MW g\u00fcc\u00fc ile Elektrik Su Havagaz\u0131 Otob\u00fcs ve Troleyb\u00fcs Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (ESHOT) b\u00fcnyesinde i\u015fletilmeye ba\u015flanan fabrikada, 1949\u2019da 5 MW, 1953\u2019te 10 MW ve 1955\u2019te ise 20 MW g\u00fc\u00e7 art\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131larak kentin elektrik ihtiyac\u0131n\u0131n y\u00fczde 30\u2019una kar\u015f\u0131l\u0131k gelen 40 MW g\u00fcce ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fabrika, 1956 y\u0131l\u0131ndan itibaren Fabrika Santral olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eim\u015fek, 2006). ESHOT\u2019tan sonra Etibank\u2019\u0131n da i\u015fletti\u011fi fabrika, 25 Temmuz 1970 tarihli Resmi Gazete&#8217;de<a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a> yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 1312 say\u0131l\u0131 yasayla kurulan T\u00fcrkiye Elektrik Kurumu\u2019na (TEK) devredilmi\u015ftir. Yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre kirlili\u011fi, g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131na g\u00f6re art\u0131k verimli olmamas\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ekonomik \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurmas\u0131 nedeniyle y\u00f6netim kurulu karar\u0131yla 30 A\u011fustos 1989 tarihinde \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lan fabrika 61 y\u0131l aral\u0131ks\u0131z hizmet vermi\u015ftir. 1995 y\u0131l\u0131nda fabrika art\u0131k kullan\u0131lmamas\u0131na ra\u011fmen, TEK\u2019in ikiye ayr\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda m\u00fclkiyeti T\u00fcrkiye Elektrik Da\u011f\u0131t\u0131m A.\u015e. (TEDA\u015e) ad\u0131na tapuya tescil edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>1996 y\u0131l\u0131nda yerel y\u00f6netim taraf\u0131ndan Liman Arkas\u0131 B\u00f6lgesi\u2019nde yap\u0131lan planlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, b\u00f6lgede yer alan end\u00fcstri miras\u0131 yap\u0131lar\u0131na y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Bu eksikli\u011fi gidermek ad\u0131na b\u00f6lgede yer alan t\u00fcm end\u00fcstri miras\u0131 yap\u0131lar ve sivil mimarl\u0131k \u00f6rne\u011fi yap\u0131larda tescil i\u015flemi yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, 1996 y\u0131l\u0131nda, \u0130zmir 1 Numaral\u0131 K\u00fclt\u00fcr Varl\u0131klar\u0131n\u0131 Koruma B\u00f6lge Kurulu\u2019na (KVKBK) Mimarlar Odas\u0131 \u0130zmir \u015eubesi taraf\u0131ndan ba\u015fvuru yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oda taraf\u0131ndan yap\u0131lan ba\u015fvuru \u00fczerine KVKBK tespit ve tescil \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015f ve 08.01.1998 tarih ve 7003 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla, Liman Arkas\u0131 B\u00f6lgesi\u2019nde yer alan di\u011fer end\u00fcstri yap\u0131lar\u0131yla birlikte \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131\u2019n\u0131 da 2. Grup korunmas\u0131 gerekli k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131 olarak tescil edilmi\u015ftir. Bu tescil karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctmesinin durdurulmas\u0131 i\u00e7in \u0130BB, \u0130zmir 2. \u0130dare Mahkemesi\u2019nde dava a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan bilirki\u015fi incelemesine dayanarak mahkeme \u0130BB\u2019nin talebini reddederek, tescil karar\u0131n\u0131n hukuka ve kamu yarar\u0131na uygun oldu\u011funa karar vermi\u015ftir. Bu kararla fabrikan\u0131n yan\u0131nda yer alan di\u011fer end\u00fcstri miras\u0131 yap\u0131lar da y\u0131k\u0131lmaktan kurtulmu\u015ftur (Topal, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p>Fabrikan\u0131n k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131 olarak tescillenmesi sonras\u0131 mahkeme s\u00fcrecinde ge\u00e7en zamanda, fabrikada yap\u0131lan izinsiz y\u0131k\u0131m ve s\u00f6k\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, yap\u0131n\u0131n \u00e7elik kolonlar\u0131 kesilmi\u015f ve bu esnada \u00e7\u0131kan yang\u0131nda \u00e7at\u0131s\u0131 yanm\u0131\u015f ve \u00e7elik yap\u0131 b\u00fcy\u00fck hasar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"399\" height=\"531\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-32.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-839\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-32.png 399w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-32-225x300.png 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 399px) 100vw, 399px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 3: Elektrik Fabrikas\u0131n\u0131n Zarar G\u00f6ren \u00c7elik K\u0131s\u0131mlar\u0131<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>2003 y\u0131l\u0131nda \u0130BB fabrikay\u0131 imar plan\u0131ndaki amac\u0131 do\u011frultusunda, k\u00fclt\u00fcrel tesis olarak kullanmak \u00fczere, TEDA\u015e\u2019tan tahsisini\/devrini talep etmi\u015f ancak ilgili kurum kendisinin ihtiyac\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131l\u0131 olarak bildirmi\u015ftir (\u015eim\u015fek, 2006). Bunun d\u0131\u015f\u0131nda yine \u0130BB taraf\u0131ndan 11 A\u011fustos 2016 ve 20 Ocak 2017 tarihinde \u00d6zelle\u015ftirme \u0130daresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na fabrikan\u0131n ortakla\u015fa haz\u0131rlanacak bir protokolle restore edilerek kente kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tahsis talebi tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>2005 y\u0131l\u0131nda fabrikan\u0131n m\u00fclkiyet sahibi olan Ankara Do\u011fal Elektrik \u00dcretim ve Ticaret A.\u015e. (AD\u00dcA\u015e) taraf\u0131ndan, KVKBK karar\u0131yla, ihtiya\u00e7 nedeniyle fabrika arsas\u0131 i\u00e7ine trafo binalar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hazine ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00d6zelle\u015ftirme \u0130daresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (\u00d6\u0130B) oluru ile TTA Gayrimenkul A.\u015e.\u2019ye devredilen ve sat\u0131\u015f yetkisi verilen \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 ve arazisinin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere ilk olarak 20.02.2018 tarihinde ilana \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a>. Bu ihaleye teklif gelmedi\u011fi i\u00e7in ihale iptal edilmi\u015ftir (AD\u00dcA\u015e, 2018). 16 Nisan 2019 tarihinde yap\u0131lan ikinci ihale i\u00e7in 4 firma dosya alm\u0131\u015f ancak tek kat\u0131l\u0131mc\u0131 olarak \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin Grand Plaza \u015eirketi teklif etti\u011fi 35 milyon TL\u2019lik teklifle ihaleyi kazanm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a>. Ancak \u00d6\u0130B, Grand Plaza\u2019n\u0131n bir belediye i\u015ftiraki oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla bir kamu kurumu oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle sat\u0131\u015f\u0131 27.08.2019 tarihinde iptal etmi\u015ftir (AD\u00dcA\u015e, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131\u2019n\u0131n \u00d6zellikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarihi \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131, Konak il\u00e7esi, Umurbey Mahallesi, 3535 ada, 6 parselde\u00a0 10 bin 720 metrekare alanda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ticaret ve depolama faaliyetlerinin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Liman Arkas\u0131 B\u00f6lgesi\u2019nde; kuzeyinde \u0130zmir Liman\u0131, g\u00fcneyinde 1505 Sokak \u00fczerinde i\u015fyerleri, bat\u0131s\u0131nda Alsancak Gar\u0131 ile demiryolu hatt\u0131, do\u011fusunda ise emtia depo alanlar\u0131 ile a\u00e7\u0131k t\u0131r park\u0131yla s\u0131n\u0131rlanan alanda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"605\" height=\"336\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-33.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-840\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-33.png 605w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-33-300x167.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 605px) 100vw, 605px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 4: \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 Genel G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Fabrikan\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 Liman Arkas\u0131 B\u00f6lgesi\u2019nde ge\u00e7 Osmanl\u0131 ve erken Cumhuriyet d\u00f6neminde yap\u0131lm\u0131\u015f benzer fabrika yap\u0131lar\u0131na s\u0131kl\u0131kla rastlanmaktad\u0131r. B\u00f6lge, bu y\u00f6n\u00fcyle sanayi devrimiyle \u0130zmir\u2019in modernle\u015fen y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir.\u00a0 Alan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00d6zel Proje alan\u0131 (\u00d6PA) olarak imar plan\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"304\" height=\"405\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-34.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-841\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-34.png 304w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-34-225x300.png 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 304px) 100vw, 304px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 5: \u0130mar Plan\u0131nda Tarihi Elektrik Fabrikas\u0131<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Fabrika; \u00fclkemizin linyit k\u00f6m\u00fcr\u00fc kullan\u0131larak elektrik \u00fcretimi yap\u0131lan ilk fabrikas\u0131, erken Cumhuriyet d\u00f6nemine ait iki termik santralinden birisi<a href=\"#_ftn7\">[7]<\/a>, toplam t\u00fcrbin g\u00fcc\u00fc olarak ikinci b\u00fcy\u00fck fabrikas\u0131 ve \u0130zmir\u2019in ilk elektrik fabrikas\u0131 olmas\u0131 gibi \u00f6zellikleriyle korunmas\u0131 gerekli ta\u015f\u0131nmaz bir k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fabrika, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin sanayi yap\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini yans\u0131tan, \u00f6zg\u00fcn kimli\u011fini koruyan ve az say\u0131da bulunan nadir \u00f6rneklerdendir. T\u00fcm ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistemi \u00e7elik olan T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6rt fabrikadan<a href=\"#_ftn8\">[8]<\/a> birisidir. Betonarme temel yap\u0131s\u0131 \u00fczerine in\u015fa edilen prefabrik \u00e7elik konstr\u00fcksiyon aras\u0131 pres tu\u011fla dolgulu y\u00fcksek duvarlar, \u00e7elik makasl\u0131 be\u015fik \u00e7at\u0131 ve oluklu metal levha kapl\u0131 \u00e7at\u0131 \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden olu\u015fmaktad\u0131r (\u015eekerci ve \u00d6rmecio\u011flu, 2020).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"511\" height=\"399\" src=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-35.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-842\" srcset=\"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-35.png 511w, https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/image-35-300x234.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 511px) 100vw, 511px\" \/><figcaption>G\u00f6rsel 6: \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 \u0130n\u015faat \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Fabrikada ihtiya\u00e7 duyulan mekanik donan\u0131mlar nedeniyle yap\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi 30 metreye ula\u015fmaktad\u0131r. Fabrika 3.500 metrekare alana oturmakta ve kuzey-g\u00fcney do\u011frultusunda uzanan d\u00f6rt ve bat\u0131s\u0131nda yer alan kitleye biti\u015fik iki dikd\u00f6rtgenden olu\u015fmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bu end\u00fcstri miras\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmamas\u0131na ra\u011fmen yap\u0131 ayakta kalabilmi\u015ftir. Fabrikan\u0131n d\u00f6rt bacas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ne yaz\u0131k ki ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Makinelerin baz\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fu, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da \u0130stanbul\u2019da \u00f6zel bir m\u00fczeye ait depoda oldu\u011fu tahmin edilmektedir (\u015eekerci ve \u00d6rmecio\u011flu, 2020).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 \u0130zmir\u2019in Tarihi Miras\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130zmir kentinin belle\u011fi 1922 b\u00fcy\u00fck yang\u0131n\u0131yla birlikte \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kayboldu\u011fu i\u00e7in \u0130zmir\u2019in san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar tescilli tarihi binas\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Tarihi \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 gibi yap\u0131lar\u0131 koruyamay\u0131p yok olmas\u0131na g\u00f6z yummak bir kent su\u00e7udur. Y\u0131k\u0131lan sadece binalar de\u011fil, bir kentin tarihi ve belle\u011fidir. Tarihimize ait koruyabildi\u011fimiz her bina bizim kent ile olan ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte, kentli olmam\u0131z yolunda \u00f6nemli bir ad\u0131m olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fabrika alan\u0131n\u0131n kamuda kalmas\u0131, binan\u0131n korunmas\u0131, imara a\u00e7\u0131lmamas\u0131 ve \u00f6zel sekt\u00f6re devredilmemesi ad\u0131na sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan y\u0131lard\u0131r \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. Her ne kadar fabrika i\u00e7in tekrar ihaleye \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 ya da sanayi ve teknoloji m\u00fczesi olarak de\u011ferlendirilmek \u00fczere bir vakfa bedelsiz olarak devredilece\u011fine y\u00f6nelik haberler medyada yer alsa da, t\u00fcm kentin \u00fczerinde mutabakat sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bu konuda ama\u00e7, binan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc halinden kurtar\u0131larak korunmas\u0131 ve gelecek nesillere aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikli olarak restorasyonunun yap\u0131lmas\u0131 ve kentlinin kullan\u0131m\u0131na yeniden kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0131llard\u0131r fabrikayla ilgili \u00f6neri geli\u015ftirenler alan\u0131n m\u00fcze<a href=\"#_ftn9\">[9]<\/a> veya k\u00fclt\u00fcr merkezi<a href=\"#_ftn10\">[10]<\/a> olarak de\u011ferlendirilmesi konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f belirtmektedir. Korunmas\u0131 gereken k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden i\u015flevlendirme konusunda ne yaz\u0131k ki s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. Yeni i\u015flev bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her noktada m\u00fcze olarak i\u015flevlendirme tek \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Sadece m\u00fcze olarak adland\u0131rmak ne yaz\u0131k ki yap\u0131n\u0131n restorasyon sonras\u0131 ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayamamaktad\u0131r. \u0130zmir\u2019de daha \u00f6nce yap\u0131lan \u00f6rnekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirmemiz bunun anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca m\u00fcze i\u015flevi verilmesi tarihi yap\u0131n\u0131n nitelikleri dolay\u0131s\u0131yla da her zaman uygun olmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu nedenle fabrikan\u0131n sadece m\u00fcze olmas\u0131 yerine, as\u0131l i\u015flevi olan elektrik \u00fcretimi konusunu temel alarak; mevcut donan\u0131mlar\u0131yla birlikte kaybolan ekipmanlar\u0131n geri getirilmesi de sa\u011flanarak, elektri\u011fin 1920\u2019lerde nas\u0131l \u00fcretildi\u011fi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde elektrik \u00fcretiminde teknolojiye ba\u011fl\u0131 yeni \u00fcretim y\u00f6ntemleri, ekipmanlar\u0131 ve teknikleri ile nas\u0131l \u00fcretildi\u011fine y\u00f6nelik enerji e\u011fitimini de i\u00e7erecek, ilk\u00f6\u011fretimden \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerine kadar t\u00fcm e\u011fitim kademesinin dahil edilece\u011fi ve deneyimleyerek \u00f6\u011frenebilecekleri <strong><em>S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir (Temiz) \u00dcretim Merkezi (S\u00dcR\u00dcM)<\/em><\/strong> haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi kent i\u00e7in bir eksikli\u011fin giderilmesi olacakt\u0131r. Merkez; ajans koordinasyonunda, yerel y\u00f6netimin, \u00fcniversitelerin enerjiyle ilgili b\u00f6l\u00fcmlerinin, odalar\u0131n, Enerji Sanayicileri ve \u0130\u015f Adamlar\u0131 Derne\u011fi (ENS\u0130A) gibi sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n deste\u011finde geli\u015ftirilmeli ve bu merkezi destekleyecek enerji m\u00fczesi b\u00f6l\u00fcm\u00fc de bina i\u00e7inde olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130zmir Kalk\u0131nma Ajans\u0131 \u00e7evre odakl\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi hedefleyen ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme yakla\u015f\u0131m\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir gelecek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ajans, temiz enerji kullan\u0131m\u0131 ve ilgili teknolojilerin \u00fcretimini, enerji ve kaynak verimlili\u011fini, su y\u00f6netimi, kat\u0131 at\u0131k ve tehlikeli at\u0131k geri kazan\u0131m\u0131 ve bertaraf\u0131n\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir tar\u0131m ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131n\u0131, temiz \u00fcretim teknolojilerinin ve uygulamalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesini b\u00f6lgede ye\u015fil b\u00fcy\u00fcmeye ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde odaklan\u0131lmas\u0131 gereken temel alanlar olarak belirlemi\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131na dahil etmi\u015ftir (\u0130ZKA, 2020).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ama\u00e7lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi do\u011frultusunda olu\u015fturulacak S\u00dcR\u00dcM, b\u00f6lgede ba\u015fta sanayi ve tar\u0131m olmak \u00fczere t\u00fcm sekt\u00f6rlerde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim uygulamalar\u0131n\u0131n ar-ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na teknik destek ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k sa\u011flayacak, e\u011fitimin yan\u0131nda bu faaliyetleri de y\u00f6nlendirecektir. B\u00f6lgede olmayan laboratuvar altyap\u0131s\u0131 ve ekipman\u0131 ortak kullan\u0131m amac\u0131yla bulunduracak ve t\u00fcm i\u015flevleri bak\u0131m\u0131ndan yerel, b\u00f6lgesel, ulusal ve uluslararas\u0131 i\u015f birliklerini y\u00fcr\u00fcten bir organizasyon yap\u0131s\u0131nda faaliyet g\u00f6sterecek, bilin\u00e7lendirme ve e\u011fitim faaliyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra ihtiya\u00e7 ve sorunlar\u0131n tespitinde ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ilgilileri bilgi ve finansman kayna\u011f\u0131yla bulu\u015fturacakt\u0131r. Bu merkezin aktif kullan\u0131m\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ama\u00e7lar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine de katk\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\u015eekerci, Y. ve \u00d6rmecio\u011flu, H.T (2020). <a href=\"http:\/\/egemimarlik.org\/106\/6.pdf\">Yak\u0131n Tarihin \u00d6nemli Bir End\u00fcstri Miras\u0131 Olarak \u0130zmir Tarihi Elektrik Fabrikas\u0131. <em>Ege Mimarl\u0131k<\/em><\/a><em>.<\/em> 106, 38-43. <\/li><li>Topal, H. (2019). <a href=\"http:\/\/egemimarlik.org\/103\/kenttarihi.pdf\">Cumhuriyetin Tan\u0131\u011f\u0131 Olan Bir End\u00fcstri Miras\u0131n\u0131n K\u0131sa \u00d6yk\u00fcs\u00fc: \u0130zmir Alsancak Elektrik Fabrikas\u0131. <em>Ege Mimarl\u0131k<\/em><\/a><em>.<\/em> 103, 60-63. <\/li><li>K\u00f6kt\u00fcrk, G., Akkurt, H. ve Toku\u00e7, A. (2015).<a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/deumffmd\/issue\/40785\/492025\"> Yenilenebilir Enerji Alan\u0131nda Sosyal Bilincin Artt\u0131r\u0131lmas\u0131; \u0130sem: \u0130zmir Yenilenebilir Enerji M\u00fczesi.<\/a> Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi M\u00fchendislik Fak\u00fcltesi Fen ve M\u00fchendislik Dergisi. 17 (51) , 191-200. <\/li><li>\u015eim\u015fek, E. (2006). <a href=\"https:\/\/acikerisim.deu.edu.tr\/xmlui\/handle\/20.500.12397\/8783\">End\u00fcstriyel Yap\u0131lar\u0131n K\u00fclt\u00fcrel Miras olarak De\u011ferlendirilmesi: \u0130zmir Liman Arkas\u0131 \u00d6rne\u011fi<\/a>, (Y. Lisans Tezi, \u0130zmir: DE\u00dc Fen Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc).<\/li><li>\u0130zmir Kalk\u0131nma Ajans\u0131 (2020), <a href=\"https:\/\/izka.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/C%CC%A7P-2021.pdf\">2021 Y\u0131l\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma Program\u0131<\/a>, <\/li><li>\u0130zmir Kalk\u0131nma Ajans\u0131 (2021), <a href=\"https:\/\/stratejikplanapi.izka.org.tr\/\">\u0130zmir Kalk\u0131nma Ajans\u0131 Kurumsal Stratejik Plan\u0131 2021-2025<\/a>,<\/li><li>Ankara Do\u011fal Elektrik \u00dcretim ve Ticaret A.\u015e. (2019), <a href=\"http:\/\/www.aduas.gov.tr\/FR-2019.pdf http:\/\/indigogiller.blogspot.com\/2012\/07\/48-yl-onceki-izmir-elektrik-fabrikas.html\">Faaliyet Raporu 2019 ve 2018,<\/a> <\/li><\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.izmir.bel.tr\/tr\/Projeler\/tarihi-havagazi-fabrikasi-kultur-merkezi\/1382\/4\">\u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi <\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/arsiv\/5466.pdf\">Resmi Gazete<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/arsiv\/13559.pdf\">Resmi Gazete <\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.milliyet.com.tr\/yerel-haberler\/izmir\/baskan-kocaoglundan-elektrik-fabrikasi-cikisi-12612583\">\u00d6zelle\u015ftirme Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 <\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.eyupsultan.bel.tr\/userfiles\/files\/ilan%20metni-100%2027.pdf\">https:\/\/www.eyupsultan.bel.tr\/userfiles\/files\/ilan%20metni-100%2027.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.tbmm.gov.tr\/develop\/owa\/komisyon_tutanaklari.mv_goruntule?pTutanakId=39383\">TBMM <\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> Di\u011fer Fabrika Silahtara\u011fa Elektrik Fabrikas\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> Silahtara\u011fa Elektrik Fabrikas\u0131, Zonguldak Elektrik Fabrikas\u0131 ve Kozlu Elektrik Fabrikas\u0131 di\u011fer fabrikalard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> <a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20191107193045\/https:\/\/www.aydinlik.com.tr\/tarihi-izmir-elektrik-fabrikasi-muze-olsun-turkiye-ocak-2019\">Ayd\u0131nl\u0131k<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.egetelgraf.com\/elektrik-fabrikasi-izmirin-mirasidir\/\">Ege Telgraf <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130zmir\u2019de ba\u015fka kentlerde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar tarihi bina eksikli\u011fi bulunmaktad\u0131r. Tarihi \u0130zmir Elektrik Fabrikas\u0131 gibi yap\u0131lar\u0131 koruyamay\u0131p yok olmas\u0131na g\u00f6z yummak bir kent su\u00e7udur. Y\u0131k\u0131lan sadece binalar de\u011fil, bir kentin tarihi ve belle\u011fidir. Tarihimize ait koruyabildi\u011fimiz her alan bizim kent ile olan ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte, kentli olmam\u0131z yolunda \u00f6nemli bir ad\u0131m olmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":843,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[255,256,257,19,170],"class_list":["post-836","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-surdurulebilir-kalkinma","tag-endustri-mirasi","tag-kent-bellegi","tag-restorasyon","tag-surdurulebilir-kalkinma","tag-surdurulebilir-uretim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/836","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=836"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/836\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":844,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/836\/revisions\/844"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/843"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}