{"id":751,"date":"2021-06-14T11:46:26","date_gmt":"2021-06-14T11:46:26","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=751"},"modified":"2021-06-14T11:46:28","modified_gmt":"2021-06-14T11:46:28","slug":"cope-attigimiz-servet-1-izmirin-atik-kompozisyonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/06\/14\/cope-attigimiz-servet-1-izmirin-atik-kompozisyonu\/","title":{"rendered":"\u00c7\u00f6pe Att\u0131\u011f\u0131m\u0131z Servet-1: \u0130zmir\u2019in At\u0131k Kompozisyonu"},"content":{"rendered":"\n

Emine Bilgen EYM\u0130RL\u0130<\/strong><\/strong>
Uzman
Ye\u015fil B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em><\/em>
bilgen.eymirli@izka.org.tr<\/a><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

En basit haliyle \u00e7\u00f6p, sahibi i\u00e7in kullan\u0131m de\u011feri kalmayan ve at\u0131lmak istenen her t\u00fcrl\u00fc meta anlam\u0131na geliyor. Bir maddenin \u00e7\u00f6p olabilmesi i\u00e7in en belirgin \u00f6l\u00e7\u00fct ise sahibinin ona bi\u00e7ti\u011fi de\u011fer. Kullan\u0131m de\u011feri kalmayan her t\u00fcrl\u00fc nesne \u00e7\u00f6p olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve kullan\u0131m hakk\u0131ndan vazge\u00e7ilerek at\u0131lmakta. Oysa sahibi i\u00e7in kullan\u0131m de\u011feri olmamas\u0131 o maddenin \u00fcretim zinciri i\u00e7erisindeki de\u011ferini yok etmiyor; \u00e7\u00f6pe at\u0131lan her madde asl\u0131nda ba\u015fka bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek ve yeniden de\u011fer kazanmak i\u00e7in s\u0131ras\u0131n\u0131 bekliyor.<\/p>\n\n\n\n

At\u0131klardan ekonomik de\u011fere sahip yeni \u00fcr\u00fcnler elde etme fikri esasen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ait de\u011fil. Bundan \u00fc\u00e7 as\u0131r \u00f6ncesinde kentsel alanlardan toplanan \u00e7\u00f6plerin ve hayvan d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n\u0131n k\u0131rsal alanlarda g\u00fcbre olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bitkisel at\u0131klardan k\u00e2\u011f\u0131t imal edildi\u011fi \u00f6rnekleri yayg\u0131n olarak g\u00f6rmekteyiz. \u00dcretilen at\u0131klar\u0131n insanl\u0131k i\u00e7in sorun olmas\u0131 sanayile\u015fme hamlesi sonras\u0131nda ya\u015fanan h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme ile ba\u015flamakta. \u00d6zellikle 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim ve t\u00fcketime ba\u011fl\u0131 ekonomik yap\u0131lar\u0131n k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda, ki\u015fi ba\u015f\u0131 at\u0131k \u00fcretiminde iki kat art\u0131\u015f ya\u015fanm\u0131\u015f durumda. Mevcut t\u00fcketim odakl\u0131 ya\u015fam k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ile bu rakam\u0131n katlanarak artmas\u0131 bekleniyor; nitekim ara\u015ft\u0131rmalar 2018 y\u0131l\u0131 rakamlar\u0131na g\u00f6re d\u00fcnya genelinde \u00fcretilen kentsel at\u0131k miktar\u0131n\u0131n 2 milyar tonu ge\u00e7ti\u011fini ortaya koyuyor. At\u0131k bertaraf\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanl\u0131\u011f\u0131n y\u00f6netmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli k\u00fcresel sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda yer al\u0131yor. Her ne kadar at\u0131\u011f\u0131n kullan\u0131m de\u011ferinin yeniden olu\u015fturularak \u00fcretim de\u011fer zincirine d\u00e2hil edildi\u011fi bertaraf y\u00f6ntemleri geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde yayg\u0131nla\u015fsa da d\u00fcnya genelinde yer alt\u0131na depolaman\u0131n en fazla tercih edilen bertaraf y\u00f6ntemi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz (WB, 2018).<\/p>\n\n\n\n

Benzer bi\u00e7imde \u00fclkemizde de y\u0131ll\u0131k \u00fcretti\u011fimiz 20 milyon ton evsel at\u0131\u011f\u0131n yaln\u0131zca %10\u2019luk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ekonomik olarak de\u011ferlendirebiliyoruz. Yani her y\u0131l servet de\u011ferinde potansiyel hammaddeyi \u00e7\u00f6pe at\u0131yor, yeralt\u0131na g\u00f6merek \u00e7evresel etkilerini yok etmek ve yeni hammaddeler sat\u0131n alabilmek i\u00e7in yine bir servet harc\u0131yoruz. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve geri kazan\u0131m s\u00fcreci i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmeden bertaraf edilen her at\u0131k, hem hammadde hem enerji hem de \u00e7evresel etkilerin giderilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli kaynak kayb\u0131 demek. Bu noktada ivedilikle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik at\u0131k y\u00f6netim sistemlerinin kurulmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7memiz gerekmekte.<\/p>\n\n\n\n

Etkin bir at\u0131k y\u00f6netim sisteminin ilk ad\u0131m\u0131 \u00e7\u00f6p\u00fcm\u00fcz\u00fc tan\u0131makla ba\u015fl\u0131yor; y\u00f6netece\u011fimiz at\u0131\u011f\u0131n miktar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra karakterinin yani i\u00e7eri\u011finin, \u00fcretildi\u011fi b\u00f6lgenin, zaman\u0131n, kimler taraf\u0131ndan \u00fcretildi\u011finin de bilinmesi gerekiyor. \u00dcretilen at\u0131\u011f\u0131n miktar\u0131 ve t\u00fcr\u00fc \u00fclkeden \u00fclkeye, b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye, ayn\u0131 \u015fehirde semtten semte de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterebildi\u011fi gibi y\u0131l i\u00e7erisinde aylara g\u00f6re, hatta haftan\u0131n belirli g\u00fcnlerinde bile nicelik ve nitelik olarak farkl\u0131la\u015fmakta. Bu de\u011fi\u015fim toplumun sosyo-ekonomik yap\u0131s\u0131na, daha ziyade gelir seviyesi ile t\u00fcketim ve kullan\u0131m al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131. Ara\u015ft\u0131rmalar, geli\u015fmi\u015flik seviyesi artt\u0131k\u00e7a g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n yerine ambalaj at\u0131klar\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fck hacimli at\u0131klar\u0131n daha fazla \u00fcretildi\u011fini belirtiyor. At\u0131\u011f\u0131n toplanmas\u0131ndan ta\u015f\u0131nmas\u0131na, geri kazan\u0131m\u0131ndan bertaraf\u0131na kadar t\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerin planlanmas\u0131nda at\u0131\u011f\u0131n karakteri belirleyici bir rol oynamakta. Organik madde i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek at\u0131klar i\u00e7in kompostla\u015ft\u0131rma etkin bir y\u00f6ntem iken geri kazan\u0131labilir madde oran\u0131 y\u00fcksek at\u0131klar i\u00e7in kayna\u011f\u0131nda ayr\u0131 toplama sistemi kurulmas\u0131 daha uygun bir yat\u0131r\u0131m olabilmekte. Uygun at\u0131k bertaraf ve de\u011ferlendirme altyap\u0131s\u0131n\u0131n kurulmas\u0131, teknoloji se\u00e7imi, yat\u0131r\u0131m yeri ve maliyetlerinin belirlenmesi ancak g\u00fcvenilir ve d\u00fczenli bir at\u0131k karakterizasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olmakta (AGED, 2018).<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretilen at\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in kullan\u0131lan en \u00f6nemli ara\u00e7 ise at\u0131k karakterizasyon analizi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dcretim ve t\u00fcketim metodu olmak \u00fczere iki farkl\u0131 y\u00f6ntem kullan\u0131larak yap\u0131labilen at\u0131k karakterizasyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n belirli d\u00f6nemlerde ve d\u00fczenli olarak yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli. End\u00fcstriyel istatistikler \u00fczerinden \u00fcretim proseslerine giren hammadde miktarlar\u0131na g\u00f6re \u00fcretilen at\u0131\u011f\u0131n niteli\u011finin tahmin edilmesine dayanan \u00fcretim modeli, veri temininin pahal\u0131 olmas\u0131 ve zaman almas\u0131 nedeniyle \u00e7ok tercih edilmiyor. At\u0131k kompozisyonunun zaman ve mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 olarak belirlenmesinde en g\u00fcvenilir ve bilimsel y\u00f6ntem olarak numune alma, \u00f6l\u00e7me ve analiz prensibine dayanan t\u00fcketim y\u00f6ntemi kabul g\u00f6rmekte. \u00dclkemizde yerel d\u00fczeyde yap\u0131lan at\u0131k karakterizasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cKat\u0131 At\u0131k Karakterizasyonu Analiz Metodu (Madde Gruplar\u0131 Analizi)\u201d kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131nda belirtilen esaslar do\u011frultusunda yap\u0131l\u0131yor. Yerel y\u00f6netimlerin 2008 y\u0131l\u0131ndan itibaren bu rehberde belirtilen at\u0131k bile\u015fen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 ve analiz y\u00f6ntemlerini kullanarak, yaz ve k\u0131\u015f mevsimleri i\u00e7in hizmet ettikleri b\u00f6lgeyi temsil edecek \u015fekilde at\u0131k karakterizasyonu yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri bulunmakta.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130zmir, \u00fclkemizin en fazla at\u0131k \u00fcreten illerinden biri olup 2019 y\u0131l\u0131nda \u00fcretilen evsel at\u0131k miktar\u0131 2 milyon tona ula\u015fm\u0131\u015f durumda. Y\u0131llara g\u00f6re de\u011fi\u015fime bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fcretilen toplam at\u0131k miktar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ki\u015fi ba\u015f\u0131 \u00fcretilen at\u0131\u011f\u0131n da artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmekteyiz (Tablo 1).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0130zmir\u2019in evsel at\u0131k kompozisyonuna dair en g\u00fcncel bilgiyi \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen 2020 y\u0131l\u0131 at\u0131k karakterizasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sunmakta. Farkl\u0131 il\u00e7elerden al\u0131nan numunelerin analizine dayanan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u0130zmir genelinde evsel at\u0131\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n mutfak ve park\/bah\u00e7e at\u0131klar\u0131ndan olu\u015ftu\u011funu belirtiyor. \u00a0Depolama alan\u0131na g\u00f6nderilen k\u00e2\u011f\u0131t, karton, plastik, metal ve cam gibi geri kazan\u0131labilir malzemelerin oran\u0131 ise %26\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015f durumda (Tablo 2).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

At\u0131k K\u00e2\u011f\u0131t ve Geri D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmc\u00fcler Derne\u011fi taraf\u0131ndan 2018 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen at\u0131k karakterizasyon analizi ise bu alanda yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan biri. Yo\u011fun bir saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na dayanan analiz \u0130zmir\u2019in farkl\u0131 gelir seviyesine sahip semtlerinde ve \u00e7ar\u015f\u0131 b\u00f6lgelerinde hafta i\u00e7i ve hafta sonu g\u00fcnlerde \u00fcretilen at\u0131\u011f\u0131n kompozisyonunu ortaya koyuyor. Buna g\u00f6re;<\/p>\n\n\n\n