{"id":693,"date":"2021-03-26T07:56:14","date_gmt":"2021-03-26T07:56:14","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=693"},"modified":"2021-03-26T07:56:17","modified_gmt":"2021-03-26T07:56:17","slug":"iklim-degisikliginin-gida-guvencesi-uzerine-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/03\/26\/iklim-degisikliginin-gida-guvencesi-uzerine-etkileri\/","title":{"rendered":"\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011finin G\u0131da G\u00fcvencesi \u00dczerine Etkileri"},"content":{"rendered":"\n

Tuba TOL<\/strong><\/strong>
Uzman
Proje Uygulama ve \u0130zleme Birimi<\/em><\/em>
tuba.ozakcan@izka.org.tr<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin insan ve do\u011fa sistemleri \u00fczerindeki etkileri daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6zlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu etkiler k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ger\u00e7ekle\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu giderek artan s\u0131cakl\u0131k dalgalar\u0131, kurakl\u0131klar, orman yang\u0131nlar\u0131, kas\u0131rgalar, seller, siklonlar olarak s\u0131ralanabilir (Karap\u0131nar ve ark.,2020). H\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli (IPCC,2018)\u2019nin son raporunda 2050 y\u0131l\u0131 i\u00e7in s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n 2.5-3\u00b0C civar\u0131nda olaca\u011f\u0131, y\u00fczy\u0131l sonunda ise bu art\u0131\u015flar\u0131n 6\u00b0C\u2019ye ula\u015faca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkileri olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak g\u00fcnlerin say\u0131s\u0131nda ve s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda art\u0131\u015flar g\u00f6zlenecektir. 2041 y\u0131l\u0131na kadar s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcney enlemlerinden kuzeyine do\u011fru art\u0131\u015f g\u00f6stermesi ve 2041 y\u0131l\u0131ndan sonra ise Do\u011fu ve G\u00fcney Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerinde s\u0131kl\u0131k ve \u015fiddetini art\u0131rmas\u0131 beklenmektedir. Mevsimler de\u011ferlendirildi\u011finde, k\u0131\u015f, ilkbahar ve yaz mevsimlerindeki  ya\u011f\u0131\u015flarda bir  d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131, sonbahar, k\u0131\u015f ve ilkbahar mevsimlerindeki ya\u011f\u0131\u015f ekstremlerinde ise art\u0131\u015flar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi tahmin edilmektedir ( Sen vd., 2012; IPCC, 2013; Turp vd., 2014; TGDF, 2017).<\/p>\n\n\n\n

Mevsimlerdeki bu de\u011fi\u015fiklikler sonucu artan s\u0131cakl\u0131k ve azalan ya\u011f\u0131\u015f nedeniyle, kurakl\u0131k olaylar\u0131n\u0131n \u015fiddet, s\u0131kl\u0131k ve s\u00fcresinde de art\u0131\u015flar meydana gelecektir. Bu de\u011fi\u015fimler T\u00fcrkiye \u00fczerinde bir su stresinin olu\u015fmas\u0131na sebep olarak g\u00f6sterilebilir. Su stresi, canl\u0131lar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 olan suyu alamad\u0131klar\u0131 zaman g\u00f6sterdikleri b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme durgunlu\u011fu ya da y\u0131ll\u0131k i\u00e7me suyu miktar\u0131n\u0131n ki\u015fi ba\u015f\u0131na 1.700 metrek\u00fcp\u00fcn alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc (1.000-1.700 m\u00b3\/ki\u015fi) iklim ko\u015fullar\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir (TGDF, 2017). D\u00fcnya Kaynaklar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (WRI)  taraf\u0131ndan listelenen su stresi ya\u015fayan \u00fclkeler s\u0131ralamas\u0131nda T\u00fcrkiye, 164 \u00fclke i\u00e7erisinde 32. s\u0131radad\u0131r ve bu durum T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cy\u00fcksek seviyede\u201d su stresi alt\u0131ndaki \u00fclkeler aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir  (WRI, 2020).<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm insanlar\u0131n kendi beslenme gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere her an yeterli, g\u00fcvenli ve besleyici g\u0131daya fiziksel ve ekonomik olarak ula\u015fabilmesi, g\u0131da g\u00fcvencesi, terimiyle tan\u0131mlanmaktad\u0131r (World Food Summit, 1996).  Bu ba\u011flamda \u0130klim de\u011fi\u015fiklikleri sonucu olu\u015fan su stresi ve kurakl\u0131k risklerinin T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131 ve g\u0131da g\u00fcvencesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir tehdit olu\u015fturaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda artan su ve \u0131s\u0131 stresinin \u00e7iftlik hayvanlar\u0131n\u0131 da olumsuz olarak etkiledi\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, s\u00fct ineklerinde olu\u015fan stresin ekonomik kay\u0131plar ve hayvan \u00f6l\u00fcmlerindeki art\u0131\u015flardan sorumlu oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (Vitali vd.<\/em>, 2009). \u0130klim de\u011fi\u015fiklikleri tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin yeti\u015fme b\u00f6lgelerindeki b\u00f6ceklerin t\u00fcr ve hastal\u0131klar\u0131n\u0131n co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve alanlar\u0131n\u0131 da etkileyebilir. Zararl\u0131 t\u00fcrlerin  g\u00f6\u00e7leri artan y\u00fczey s\u0131cakl\u0131klar\u0131 nedeniyle h\u0131zlanabilir (Hellman vd.<\/em>, 2008).<\/p>\n\n\n\n

Tar\u0131m, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerinin en fazla g\u00f6zlemlendi\u011fi ekonomik sekt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n etkilerinin tek y\u0131ll\u0131k ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bitkilerde, b\u00f6lgesel farkl\u0131klara ra\u011fmen, giderek artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin fenofazlar\u0131nda \u015fimdiden kaymalara sebebiyet vererek verim kay\u0131plar\u0131na neden oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu verim kay\u0131plar\u0131 \u00a0yerelde \u00fcretim \u015fekillerini\u00a0 ve \u00fcr\u00fcn desenleri de etkilemektedir (Karap\u0131nar vd., 2020).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015eekil 1. Tar\u0131m bitkilerinin verim ve sulama gereksinimlerindeki de\u011fi\u015fimlerin zamana ba\u011fl\u0131 mekansal modelleri \u00a0
Kaynak: Dudu vd.,2018<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

2010\u20132035, 2035\u20132060 ve 2060\u20132099 d\u00f6nemleri i\u00e7in tar\u0131m bitkilerinde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 verim ve sulama gereksinimlerindeki de\u011fi\u015fimlerin mek\u00e2nsal modelleri \u015eekil 1’de verilmi\u015ftir. Bu mek\u00e2nsal modellere g\u00f6re (Dudu vd.,2018);<\/p>\n\n\n\n

2010-2035 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 b\u00f6lgelerinde ilk d\u00f6nemde verim artmakta ve sulama ihtiyac\u0131 azalmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 b\u00f6lgelerinde ise sulama gereksinimlerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 sebebiyle verimdeki de\u011fi\u015fimin daha az olmas\u0131 beklenmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fu kesimlerinde ise ilk d\u00f6nemden itibaren artan su ihtiyac\u0131 ve azalan verim g\u00f6r\u00fclmesi muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin b\u00f6lgesel etkileri 2035-2060 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131la\u015fmaya ba\u015flamaktad\u0131r. K\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinde, Trakya d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6nemli verim de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6r\u00fclmez ve bu b\u00f6lgelerde sulama ihtiyac\u0131 \u00e7ok az artmaktad\u0131r. \u00dclkenin do\u011fu kesimleri, daha d\u00fc\u015f\u00fck verim ve daha y\u00fcksek sulama gereksinimleri ile tar\u0131msal \u00fcretim s\u00fcreklili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan biraz daha kritik hale gelmektedir. Bununla birlikte, i\u00e7 b\u00f6lgeler de iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmektedir. \u0130lk d\u00f6nemde sulama suyu ihtiyac\u0131ndaki azalma e\u011filimi tamamen tersine d\u00f6nerek, baz\u0131 illerde ortalama verim kayb\u0131 % 10’u a\u015fma potansiyeli ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerindeki farkl\u0131l\u0131k kuzey-g\u00fcney ekseninde do\u011fu-bat\u0131 eksenine g\u00f6re daha belirgin hale gelmektedir. Ayr\u0131ca, ilk iki d\u00f6nemde verim ve sulama gereksinimlerindeki de\u011fi\u015fiklikler yakla\u015f\u0131k olarak ayn\u0131 mek\u00e2nsal modeli takip etmesine ra\u011fmen, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemde tamamen farkl\u0131 modeller izlemektedir. Sulama ihtiyac\u0131ndaki art\u0131\u015f kuzey b\u00f6lgelerde, \u00f6zellikle orta b\u00f6lgelerde ve Trakya’da daha fazlad\u0131r. Genel olarak iklimsel etkiler 2060’lardan sonra daha \u00f6nemli ve kritik hale gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ortalama s\u0131cakl\u0131ktaki art\u0131\u015f\u0131n 2 \u00b0C’nin alt\u0131nda oldu\u011fu iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ilk a\u015famalar\u0131nda tar\u0131msal \u00fcretim i\u00e7in teknik ko\u015fullar\u0131n daha elveri\u015fli oldu\u011fu fakat iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 s\u0131cakl\u0131k artt\u0131k\u00e7a t\u00fcm b\u00f6lgelerin bu de\u011fi\u015fikli\u011finden olumsuz olarak etkilenece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Verimde g\u00f6zlenen de\u011fi\u015fim, iklim ko\u015fullar\u0131ndaki de\u011fi\u015fimden daha y\u00fcksektir. Bu da, tar\u0131msal \u00fcretimin iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin getirdi\u011fi risklere daha yatk\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Dellal vd.,(2019) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131 \u00fczerindeki etkilerini geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir \u00fcr\u00fcn kapsam\u0131yla (bu\u011fday, arpa, yulaf, m\u0131s\u0131r, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi, baklagiller, pirin\u00e7, \u015fekerpancar\u0131, pamuk , s\u00fct \u00fcretimi) biyofiziksel ve ekonomik modeller kullanarak incelemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015eekil 2. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin 2050 y\u0131l\u0131nda se\u00e7ilen \u00fcr\u00fcnler \u00fczerinde olu\u015fturaca\u011f\u0131 verim de\u011fi\u015fiklikleri (%)
Kaynak: Dellal vd.,2019<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yap\u0131lan projeksiyonlar \u00e7er\u00e7evesinde, 2050 y\u0131l\u0131nda \u00fcr\u00fcn veriminin bu\u011fday, arpa, \u00e7avdar, yulaf i\u00e7in % 8, m\u0131s\u0131rda % 12, ay\u00e7i\u00e7e\u011finde % 7, bakliyatta (kuru fasulye, nohut, ye\u015fil ve k\u0131rm\u0131z\u0131 mercimek) \u00a0% 7, pirin\u00e7 i\u00e7in % 13, \u015feker pancar\u0131 i\u00e7in % 10, pamuk i\u00e7in % 3 ve s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in % 12 oran\u0131nda d\u00fc\u015fece\u011fi tahmin edilmektedir (\u015eekil 2).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015eekil 3. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin T\u00fcrkiye’deki fiyatlar \u00fczerindeki etkisi (%)
Kaynak: Dellal vd.,2019<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mahsul verimi d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131n\u0131n da artmas\u0131 beklenmektedir. 2050 y\u0131l\u0131nda fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bu\u011fday, arpa, \u00e7avdar, yulafta % 10, m\u0131s\u0131rda % 13, ay\u00e7i\u00e7e\u011finde % 6, baklagillerde ise (kuru fasulye, nohut, ye\u015fil ve k\u0131rm\u0131z\u0131 mercimek) % 9 oran\u0131nda olmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir  (\u015eekil 3).  \u00dcretimdeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn ve g\u0131da fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n, \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck ve orta gelirli gruplar i\u00e7in g\u0131daya eri\u015fimde ciddi bir tehdit olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere gelecek y\u00fczy\u0131lda \u00fclkemizi daha kurak ve s\u0131cak g\u00fcnler beklemektedir. G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehdit olu\u015fturan bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine y\u00f6nelik politika \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n b\u00f6lgelere \u00f6zg\u00fc, \u00e7evresel, ekonomik ve sosyal boyutlar\u0131yla ele al\u0131nm\u0131\u015f bir \u015fekilde orta ve uzun vadeli olarak tasarlanmas\u0131 ve dikkatle uygulanmas\u0131 gerekmektedir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u00fclkemizde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerini azaltma konusunda yap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n artmas\u0131 ve toplumdaki t\u00fcm payda\u015flar\u0131n bu konu \u00fczerinde i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n