{"id":683,"date":"2021-03-24T13:47:19","date_gmt":"2021-03-24T13:47:19","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=683"},"modified":"2021-03-24T13:47:22","modified_gmt":"2021-03-24T13:47:22","slug":"kuzey-deniz-rotasi-ve-akdenize-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/03\/24\/kuzey-deniz-rotasi-ve-akdenize-etkileri\/","title":{"rendered":"Kuzey Deniz Rotas\u0131 ve Akdeniz’e Etkileri"},"content":{"rendered":"\n

E. Mustafa \u00dcST\u00dcNEL<\/strong><\/strong>
Uzman
Proje Uygulama ve \u0130zleme Birimi<\/em><\/em>
mustafa.ustunel@izka.org.tr<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya deniz ticaretinde kullan\u0131lan geleneksel hatlar genellikle D\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck \u00fcretim merkezlerine ve \u00f6nemli t\u00fcketim merkezlerine yak\u0131n olan limanlar aras\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ara mal olarak tabir edilen \u00fcr\u00fcnlerin ticareti, uluslararas\u0131 ticarette \u00f6nemli yer tuttu\u011fu i\u00e7in \u00f6nemli \u00fcretim merkezleri aras\u0131nda da s\u0131k kullan\u0131lan deniz ticaret rotalar\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur (DTO, 2016). Trans Pasifik, Uzak Do\u011fu\u2013Avrupa ve Trans Atlantik rotalar\u0131, konteyner ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi en y\u00fcksek ta\u015f\u0131ma kapasitesine sahip rotalar olup ana denizcilik rotalar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bununla birlikte k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 buzul erimeleri, Kuzey Deniz Rotalar\u0131n\u0131 (Arktik Rota) deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in alternatif bir rota olarak sekt\u00f6r\u00fcn g\u00fcndemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r (Akbay\u0131rl\u0131 ve Ba\u015fer, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Arktik B\u00f6lge ve Arktik Rotalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kutup noktas\u0131, yer ekseninin yery\u00fcz\u00fcn\u00fc deldi\u011fi benimsenen iki noktadan her biridir ve Kutup b\u00f6lgeleri, Kuzey Kutup B\u00f6lgesi ve G\u00fcney Kutup b\u00f6lgesi olarak ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Kuzey Kutup b\u00f6lgesine \u201cArktik\u201d, G\u00fcney Kutup b\u00f6lgesine ise \u201cAntarktika\u201d denilmektedir. Arktik ve Antarktika sular\u0131 birtak\u0131m benzerliklere sahip olsa da aralar\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Kuzey Kutbu k\u0131talarla \u00e7evrili bir okyanustur, Antarktika ise okyanusla \u00e7evrili bir k\u0131tad\u0131r (\u015eim\u015fek, 2019). Arktik b\u00f6lgesi tam olarak Arktik Daire (Arctic Circle) i\u00e7indeki buzla kapl\u0131 olan Kuzey Kutbu ve Arktik Okyanusu da i\u00e7ine alan b\u00f6lge olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r (Akp\u0131nar, 2017).<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n etkisi ile g\u00fcndeme gelen, Uluslararas\u0131 Denizcilik \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (IMO) 2017\u2019de belirli emniyet d\u00fczenlemeleri getirerek duyurdu\u011fu ve 2018\u2019 de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe soktu\u011fu Arktik Denizcilik Rotalar\u0131 ise kendi i\u00e7erisinde 4 rotadan olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlar, Kuzey Deniz Rotas\u0131 (Northern Sea Route \u2013 NSR), Kuzeybat\u0131 Ge\u00e7idi (Northwest Passage \u2013 NWP), Transpolar Deniz Rotas\u0131 (Transpolar Sea Route \u2013 TSR) ve Arktik K\u00f6pr\u00fc (Arctic Bridge \u2013 ABR)\u2019d\u00fcr. Kuzey Deniz Rotas\u0131 (NSR), Rusya\u2019n\u0131n Arktik k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca uzanarak Kuzey Avrupa\u2019ya kadar devam etmektedir. Buzdan ilk ar\u0131nan ve en yo\u011fun erimenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeleri kapsayan NSR en y\u00fcksek potansiyele sahip rotad\u0131r. Bu rotada ilk resmi ticari sefer 2009 y\u0131l\u0131nda buzk\u0131ranlar e\u015fli\u011finde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Arktik K\u00f6pr\u00fc (ABR), Rusya\u2019n\u0131n Murmansk Liman\u0131 ve\/ alternatif olarak Norve\u00e7\u2019in Narvik Liman\u0131 \u00fczerinden Kuzey Avrupa ile Kuzey Amerika\u2019y\u0131 ba\u011flamaktad\u0131r. Kuzeybat\u0131 Ge\u00e7idi (NWP), Kanada\u2019n\u0131n Arktik k\u0131y\u0131s\u0131 \u00fczerinden Do\u011fu Asya ile Bat\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 ba\u011flamaktad\u0131r. \u0130lk olarak 2007 y\u0131l\u0131nda rotan\u0131n, yaz aylar\u0131 i\u00e7in seyre uygun oldu\u011fu kaydedilse de oturmu\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm hen\u00fcz olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, rotan\u0131n aktif kullan\u0131m\u0131na 2020 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanmas\u0131 beklenmektedir. Transpolar Deniz Rotas\u0131 (TSR) ise \u015fu an i\u00e7in hipotetik olarak var olan ve Arktik Okyanusu\u2019nun merkezinden ge\u00e7erek Bering Bo\u011faz\u0131 ile Atlantik Okyanusu\u2019nun Murmansk k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flamaktad\u0131r (Akbay\u0131rl\u0131 ve Ba\u015fer, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Ekonomik ve \u00c7evresel Boyut<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arktik Okyanusu \u00fczerinden ilk defa 2014 y\u0131l\u0131nda, Kanada Quebec\u2019ten \u00c7in\u2019e buzk\u0131ran olmaks\u0131z\u0131n sefer ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve normal \u015fartlarda Panama Kanal\u0131\u2019ndan ge\u00e7ilerek 41 g\u00fcn s\u00fcrecek olan bu sefer, 26 g\u00fcnde tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yak\u0131t ve zaman tasarrufu sa\u011flayan bu yeni rota, armat\u00f6rleri bir hayli cezbetmektedir. Bu nedenle rota \u00fczerinde Maersk ve COSCO gibi b\u00fcy\u00fck firmalar deneme seferleri d\u00fczenlemi\u015flerdir. 2018 y\u0131l\u0131nda Maersk\u2019e ait konteyner gemisi Venta Maersk<\/a>, Rusya\u2019n\u0131n do\u011fusunda Pasifik Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Sibirya\u2019ya ba\u011fl\u0131 Vladivostok\u2019tan kalkarak,  deniz ticaretinin y\u00fczde doksan\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 rotas\u0131n\u0131 kullanmadan, Kuzey Buz Denizi\u2019nde yol alarak Rusya\u2019n\u0131n Balt\u0131k Denizi k\u0131y\u0131s\u0131ndaki St. Petersburg liman\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Arktik Rota\u2019y\u0131 kullanan ilk konteyner gemisi olan Venta Maersk,  S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 rotas\u0131na oranla 8 bin kilometre daha az yol yaparak 53 g\u00fcn s\u00fcrecek olan seferi 37 g\u00fcnde tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Arktik Rota seyahat s\u00fcrelerini \u00fc\u00e7te bir oran\u0131nda azaltmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu rotan\u0131n kullan\u0131lmas\u0131yla yak\u0131t t\u00fcketimi de azalmakta, bu da emisyon sal\u0131m\u0131 hususunda avantaj yaratmaktad\u0131r. Kuzey Deniz Yolunun kullan\u0131lmas\u0131 durumunda 4000 TEU\u2019luk bir konteyner gemisi i\u00e7in karbon sal\u0131m\u0131n\u0131n %14 ile %35 aras\u0131nda azalaca\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. (Sevgili ve T\u00fcrkistanl\u0131, 2019<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Gemilerden kaynakl\u0131 emisyonlarda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f sa\u011flanacak olmakla birlikte uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ve \u00fclkelerin bir tak\u0131m \u00e7evresel kayg\u0131lar\u0131 devam etmekte, bu kayg\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131nda da ekolojik denge, olas\u0131 petrol s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131, motorlu ta\u015f\u0131t sal\u0131n\u0131mlar\u0131 gelmektedir. Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k faaliyetleri ile altyap\u0131 \u00fcstyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 artt\u0131k\u00e7a b\u00f6lgedeki karbon sal\u0131m\u0131, b\u00f6lgede artan ticari faaliyetler sonucunda da kaza ve petrol s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 riski artacak, bu da b\u00f6lgedeki buzul erimesinin artarak devam etmesine yol a\u00e7acakt\u0131r (Akbay\u0131rl\u0131 ve Ba\u015fer, 2019). Bu kayg\u0131lar\u0131n giderilmesi ad\u0131na Kas\u0131m 2014\u2019te IMO Deniz G\u00fcvenli\u011fi Komitesi’nin (MSC) 94. oturumu s\u0131ras\u0131nda IMO’nun Kuzey Kutbu ve Antarktika sular\u0131nda faaliyet g\u00f6steren gemiler i\u00e7in zorunlu Uluslararas\u0131 Kodu (Polar Kod<\/a>) kabul edilmi\u015ftir. 1 Ocak 2017 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Kutup Kodu; tasar\u0131m ve donan\u0131m, denizcilerin e\u011fitimi ve k\u0131yafetleri, y\u00f6n tayin etme, arama ve kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gibi konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kutup B\u00f6lgesi’nin kendine \u00f6zg\u00fc iklim ve \u00e7evre \u00f6zelliklerine ve \u00e7evreyi olumsuz etkilerden koruma ad\u0131na yap\u0131labileceklere yer vermektedir. Yine bu kapsamda 1 Ocak 2020\u2019den itibaren, emisyon kontrol b\u00f6lgelerinde %0.1\u2019 den fazla, o b\u00f6lgelerin d\u0131\u015f\u0131nda ise %0.5\u2019den fazla s\u00fclf\u00fcr d\u00fczeyine sahip yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 da IMO taraf\u0131ndan yasaklam\u0131\u015ft\u0131r (Akbay\u0131rl\u0131 ve Ba\u015fer, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Akdeniz \u00dczerine Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa ile Asya aras\u0131nda denizyolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan iki alternatif rota bulunmaktad\u0131r. Bunlardan biri, Bat\u0131 Afrika k\u0131y\u0131s\u0131ndan \u00dcmit Burnu\u2019nu dola\u015farak Asya\u2019ya ula\u015fmakta iken, di\u011feri S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019n\u0131 kullanarak K\u0131z\u0131ldeniz\u2019den ge\u00e7ip Asya\u2019ya gitmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir alternatif olarak sekt\u00f6r\u00fcn g\u00fcndeminde olan Kuzey Deniz Rotas\u0131\u2019nda halen birtak\u0131m belirsizliklerin oldu\u011fu, say\u0131sal verilerin yetersiz oldu\u011fu hususunda ortak g\u00f6r\u00fc\u015f olmakla beraber, rotan\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n Uzakdo\u011fu-Avrupa rotas\u0131 i\u00e7erisinde yer alan Akdeniz \u00fczerindeki olas\u0131 etkileri konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Arktik Rota, \u00f6zellikle Avrupa\u2019n\u0131n kuzeyindeki limanlar ile G\u00fcney Kore, Japonya limanlar\u0131 ve \u00c7in\u2019in kuzeyindeki limanlar aras\u0131nda maliyet ve zaman tasarrufu sa\u011flamakta, Akdeniz limanlar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda ise, seyir mesafesi avantaj\u0131 G\u00fcney Deniz Yolu\u2019na ge\u00e7mektedir. Bat\u0131 ve G\u00fcney Avrupa ile Asya aras\u0131ndaki ticaretin mevcut rotadan yap\u0131lmas\u0131n\u0131n daha avantajl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye\u2019nin denizyolu ile yap\u0131lan do\u011frudan ithalat ve ihracat\u0131 i\u00e7in de s\u00f6z konusu rotan\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 bir alternatif olarak g\u00f6z\u00fckmemektedir. Transit y\u00fcklemeler incelendi\u011finde ise, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye \u00fczerinden Japonya ve G\u00fcney Kore\u2019ye yap\u0131lan ithalat ve ihracat transit y\u00fck hacminin olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle de transit y\u00fcklerde olas\u0131 y\u00fck kay\u0131plar\u0131n\u0131n ticaret hacmi \u00fczerine olumsuz etkisinin y\u00fcksek olmayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir (Sevgili ve T\u00fcrkistanl\u0131, 2019). Bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, liman alt altyap\u0131lar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131, tedarik zinciri boyutu ve limanlar\u0131n bu zincirlere entegrasyonu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde arktik b\u00f6lge limanlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyadaki emsalleri ile rekabet edebilmesinin y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131n\u0131 bulaca\u011f\u0131 belirtilmekle birlikte NSR\u2019nin daha aktif kullan\u0131m\u0131, D\u00fcnya deniz ticaretinin ana ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131 aras\u0131nda yer alan b\u00f6lgelerdeki s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 azaltarak planlama sorunlar\u0131n\u0131 azaltacak ve bu durum tedarik zincirlerinin etkinli\u011fini artt\u0131racakt\u0131r. Tedarik zinciri entegrasyonu, liman s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve y\u00fck\u00fcn toplam transit s\u00fcresinin liman rekabetinin s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu konular\u0131n ba\u015f\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, s\u00f6z konusu rotan\u0131n aktif kullan\u0131ma ge\u00e7mesi ile beraber Akdeniz limanlar\u0131n\u0131n g\u00f6receli cazibesi bir hayli etkilenecektir. Bu durum Akdeniz \u00fclkelerinin end\u00fcstrilerini de olumsuz etkileyece\u011finden \u00fclkemizin Rusya ve \u00c7in\u2019in b\u00f6lgeye y\u00f6nelik projelerinin orta\u011f\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmektedir (Akbay\u0131rl\u0131 ve Ba\u015fer, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Arktik Rotaya ili\u015fkin her ne kadar belirsizlikler s\u00f6z konusu olsa da rota bug\u00fcn sekt\u00f6r\u00fcn g\u00fcndemindedir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fclkemiz limanlar\u0131n\u0131n rotan\u0131n aktif kullan\u0131ma ge\u00e7mesi durumunda nas\u0131l etkilenece\u011fine dair derinlemesine analizlerin yap\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Rotan\u0131n 2050 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce aktif kullan\u0131m\u0131n\u0131n olas\u0131 g\u00f6r\u00fclmemesi nedeniyle \u00fclkemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan konuya ili\u015fkin olarak harekete ge\u00e7ilmesi hususunda hen\u00fcz \u00e7ok ge\u00e7 kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte, s\u00f6z konusu rotan\u0131n ABD, Rusya ve \u00c7in aras\u0131nda yeni bir rekabet ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ve \u00c7in\u2019in b\u00f6lgeye y\u00f6nelik projelerinin orta\u011f\u0131 olmas\u0131 gibi bir durumda bunun farkl\u0131 politik ve ekonomik sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fi hususunu da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

             Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n