{"id":616,"date":"2021-03-11T08:57:44","date_gmt":"2021-03-11T08:57:44","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=616"},"modified":"2021-03-11T08:57:47","modified_gmt":"2021-03-11T08:57:47","slug":"surdurulebilir-uretimin-lokomotifi-temiz-uretim-merkezleri-turkiye-ve-dunya-uygulamalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/03\/11\/surdurulebilir-uretimin-lokomotifi-temiz-uretim-merkezleri-turkiye-ve-dunya-uygulamalari\/","title":{"rendered":"S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00dcretimin Lokomotifi: Temiz \u00dcretim Merkezleri – T\u00fcrkiye ve D\u00fcnya Uygulamalar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Emine Bilgen EYM\u0130RL\u0130<\/strong><\/strong>
Uzman
Ye\u015fil B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em><\/em>
bilgen.eymirli@izka.org.tr<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

A\u015f\u0131r\u0131 kaynak kullan\u0131m\u0131 ve kirleticilerin etkisiyle ekosistemlerin geri d\u00f6n\u00fclemez bi\u00e7imde hasar g\u00f6rmesi sadece \u00e7evresel de\u011fil, insan ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit eden k\u00fcresel bir sorun haline gelmi\u015f bulunmakta. Ekonomik ve sosyal geli\u015fmenin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kaynaklar\u0131n kontrols\u00fcz kullan\u0131m\u0131na dayanan, \u00e7evresel etkileri y\u00fcksek geleneksel \u00fcretim ve t\u00fcketim y\u00f6ntemlerini terk eden ekonomik sistemlere ge\u00e7mek zorunday\u0131z. Bu noktada s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim ve t\u00fcketim, 21. y\u00fczy\u0131l ekonomisinin itici g\u00fcc\u00fc olarak kabul edilmekte ve gelecek nesillere daha ya\u015fanabilir bir d\u00fcnya sunmak ad\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma yolunda t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n benimsedi\u011fi ortak bir sosyal hedef haline gelmi\u015f bulunmakta.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130lk olarak 1987 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Ortak Gelece\u011fimiz raporu ile g\u00fcndeme gelen s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n Rio Konferans\u0131 sonras\u0131nda k\u00fcresel politika g\u00fcndemine girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimin farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve hedeflere sahip bireylerden ulusal h\u00fck\u00fcmetlere ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flara kadar \u00e7ok say\u0131da payda\u015f\u0131 ilgilendiren ve teknik uzmanla\u015fma gerektiren yap\u0131s\u0131, kavram\u0131n uygulanmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 s\u00fcrecinde uluslararas\u0131 kalk\u0131nma kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan farkl\u0131 perspektiflerden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 ara\u00e7lar geli\u015ftirilmesini sa\u011fl\u0131yor. Nitekim 1989 y\u0131l\u0131nda \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde nas\u0131l \u00fcretilir ?\u201d sorusunun cevab\u0131 olarak Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131\u2019n\u0131n (UNEP), \u201ctemiz \u00fcretim\u201d kavram\u0131n\u0131 duyurarak yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik giri\u015fimler ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. <\/p>\n\n\n\n

Temiz \u00fcretim; hammadde ve enerjinin verimli kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve at\u0131klar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, teknoloji ile \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini iyile\u015ftiren, \u00e7evresel etkileri azaltan ve toplumsal fayda sa\u011flayan b\u00fct\u00fcnle\u015fik ve \u00f6nleyici bir strateji olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u201cboru sonu kirlilik kontrol y\u00f6ntemlerine\u201d alternatif olarak ortaya \u00e7\u0131kan temiz \u00fcretim, \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine y\u00f6nelik bir dizi \u00f6nleme tekni\u011fini ifade etmekteydi. Sadece kaynaklar\u0131n verimli kullan\u0131m\u0131 ve at\u0131k azaltman\u0131n \u00f6tesinde bug\u00fcn ise temiz \u00fcretim, \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerin tasar\u0131m\u0131ndan i\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fine, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan yarat\u0131lan toplumsal faydaya kadar t\u00fcm ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc kapsamakta (TTGV, 2011).<\/p>\n\n\n\n

Temiz \u00fcretim uygulamalar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131nda 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda ba\u015fta UNEP, Birle\u015fmi\u015f Milletler S\u0131nai Kalk\u0131nma Te\u015fkilat\u0131 (UNIDO) olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 kurulu\u015flar, \u00fcniversiteler ve h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen giri\u015fimlerin etkili oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Y\u00fcr\u00fct\u00fclen ilk programlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, temiz \u00fcretimin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine y\u00f6nelik donan\u0131m ve teknolojik yenilikleri i\u00e7eren uygulamalar\u0131n \u00f6tesinde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir s\u00fcre\u00e7 y\u00f6netiminin ve bunun i\u00e7in ulusal kapasite ve uzmanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015ftirilmesinin gereklili\u011fini ortaya koymaktayd\u0131. Bu noktadan hareketle temiz \u00fcretime ge\u00e7i\u015fin desteklenmesi, gerekli uzmanl\u0131k ve kapasitenin olu\u015fturulmas\u0131 amac\u0131yla UNIDO ve UNEP i\u015fbirli\u011finde 1995 y\u0131l\u0131nda Ulusal Temiz \u00dcretim Merkezleri Program\u0131 (NCPC) hayata ge\u00e7irildi. \u00c7in, Hindistan, Meksika, Tanzanya ve Zimbabwe, \u00c7ek Cumhuriyeti, Slovakya ve Brezilya temiz \u00fcretim merkezlerine ev sahipli\u011fi yapan ilk \u00fclkeler oldu. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin sanayi \u00fcretiminin %80\u2019ine hizmet verecek \u015fekilde yirmi temiz \u00fcretim merkezi kurulmas\u0131n\u0131 hedefleyen program beklenenin \u00fczerinde bir ilgi ile kar\u015f\u0131land\u0131. \u0130lk kurulan merkezlerin ba\u015far\u0131s\u0131 \u00fczerine kapsam\u0131 ve \u00f6ncelikleri geni\u015fletilerek yeni ismiyle Kaynak Verimlili\u011fi ve Temiz \u00dcretim Program\u0131 (RECP) olarak uygulanmaya devam edilen program 2015 y\u0131l\u0131nda sona erdi\u011finde, 56 \u00fclkede 58 adet kaynak verimlili\u011fi ve temiz \u00fcretim merkezi hayata ge\u00e7irilmi\u015fti (UNEP-UNIDO, 2015). <\/p>\n\n\n\n

Ortak bir metodoloji ile kurulan ulusal temiz \u00fcretim merkezlerinin ilk yat\u0131r\u0131m maliyetlerinin ve i\u015fletme giderlerinin UNEP-UNIDO ve ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131 devletler taraf\u0131ndan en az \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k s\u00fcreyle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. \u0130lk on y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde sa\u011flanan ba\u015flang\u0131\u00e7 finansman\u0131 deste\u011finin yakla\u015f\u0131k 100 milyon dolar oldu\u011fu bilinmekte. Merkezlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fcniversite, sanayi odas\u0131, teknik enstit\u00fc gibi ulusal bir kurum b\u00fcnyesinde yar\u0131-\u00f6zerk bir yap\u0131da faaliyet g\u00f6steriyor. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda proje geli\u015ftirme ve destekleme merkezi olarak hizmet veren temiz \u00fcretim merkezleri, bulunduklar\u0131 \u00fclkenin ekonomik geli\u015fmi\u015fli\u011fine, sanayi sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yap\u0131s\u0131na, imalat sanayinin kapasitesine, teknoloji ve kulu\u00e7ka merkezlerinin varl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steriyor. Temiz \u00fcretim merkezlerinin \u00e7o\u011funun kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturma ve bilgi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma, i\u015fletmelere e\u011fitim ve teknik destek sa\u011flama, temiz \u00fcretim f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik et\u00fct ve saha analizleri ger\u00e7ekle\u015ftirme ve politika olu\u015fturma fonksiyonlar\u0131na sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ulusal d\u00fczeyde elde edilen deneyimler, bu yap\u0131lar\u0131n sonras\u0131nda temiz \u00fcretim teknolojileri ve yat\u0131r\u0131m imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n te\u015fviki alanlar\u0131nda da hizmet sunmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermekte (Van Berkel, 2011).<\/p>\n\n\n\n

Ulusal temiz \u00fcretim merkezlerinin 20 y\u0131ll\u0131k performanslar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, sunulan hizmetler, y\u0131ll\u0131k gelir, sekt\u00f6rel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm etkisi, at\u0131k azaltma, sa\u011flanan ekonomik kazan\u00e7 ve ve liderlik gibi \u00e7e\u015fitli kriterler \u00fczerinden de\u011ferlendirildi\u011fi bir ara\u015ft\u0131rmada, merkezlerin beklentilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 belirtiliyor. \u00c7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re temiz \u00fcretim merkezlerinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi sa\u011flanm\u0131\u015f durumda. Ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00fclkeden, merkezi h\u00fck\u00fcmetten ve di\u011fer fonlardan gelen kaynaklar\u0131 kullan\u0131rken g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok merkez hizmet gelirleriyle faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctmekte. Yerinde tesis et\u00fctleri ile e\u011fitim ve teknik dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetleri hemen hemen t\u00fcm merkezlerin en ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 alanlar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Yine ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma bir temiz \u00fcretim merkezinin y\u0131lda ortalama 20 temiz \u00fcretim et\u00fcd\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini, 390 kat\u0131l\u0131mc\u0131ya e\u011fitim sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 9 temiz \u00fcretim uzman\u0131 yeti\u015ftirdi\u011fini belirtiyor. Bununla birlikte s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da merkezin politika geli\u015ftirme, teknoloji transferi ve yat\u0131r\u0131m destekleme alan\u0131nda etkili oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz (Luken vd., 2015).<\/p>\n\n\n\n

Ulusal \u00f6l\u00e7ekte iyi uygulamalar incelendi\u011finde; \u00c7in\u2019de ulusal \u00f6l\u00e7ekte kurulan temiz \u00fcretim merkeziyle ba\u015flayan, sonras\u0131nda yerel, b\u00f6lgesel ve sekt\u00f6rel d\u00fczeyde geli\u015fen merkezlerin olu\u015fturdu\u011fu temiz \u00fcretim a\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kmakta. NCPC kapsam\u0131nda 1994 y\u0131l\u0131nda kurulan ilk ulusal temiz \u00fcretim merkezinin ard\u0131ndan b\u00f6lgesel ve sekt\u00f6rel temiz \u00fcretimi te\u015fvik etmek i\u00e7in, arka arkaya bir dizi farkl\u0131 fonksiyonlara sahip 35\u2019i a\u015fk\u0131n merkez hayata ge\u00e7irilmi\u015f durumda. \u0130l d\u00fczeyinde olu\u015fturulan yap\u0131lar akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarla i\u015fletmelere dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetleri sunarken \u00f6zellikle k\u00f6m\u00fcr, metal\u00fcrji, kimya ba\u015fta olmak \u00fczere kirletici etkisi y\u00fcksek sekt\u00f6rlere y\u00f6nelik kurulan temiz \u00fcretim merkezleri ise sekt\u00f6r \u00f6zelinde temiz \u00fcretim teknolojisinin tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmekte (Changbo vd., 2015).<\/p>\n\n\n\n

Temiz \u00fcretim merkezlerinin y\u0131ll\u0131k gelirleri \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, merkezlerin y\u0131ll\u0131k ortalama 400 bin USD gelir elde etti\u011fi belirtiliyor. Kore End\u00fcstriyel Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc y\u0131lda 2,2 milyon USD geliriyle en fazla kazanan merkezlerin ba\u015f\u0131nda geliyor. KOB\u0130\u2019lerin teknoloji altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek amac\u0131yla 1989 y\u0131l\u0131nda h\u00fck\u00fcmet deste\u011fiyle kurulan enstit\u00fc bug\u00fcn 291 milyon USD b\u00fct\u00e7esi ve 1.142 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ile Kore\u2019nin en b\u00fcy\u00fck ara\u015ft\u0131rma enstit\u00fcs\u00fc konumunda. \u0130leri \u00fcretim teknolojileri ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim sistemleri alan\u0131nda Ar-Ge faaliyetleri y\u00fcr\u00fcten merkez, ayn\u0131 zamanda \u00f6zel sekt\u00f6re mali destek sa\u011flamakta ve temiz \u00fcretim teknolojisi geli\u015ftirme, temiz \u00fcretim bilgi a\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131, eko-end\u00fcstriyel parklar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc gibi ulusal \u00f6l\u00e7ekli b\u00fcy\u00fck programlara ev sahipli\u011fi yapmakta (KITECH, 2020).<\/p>\n\n\n\n

Temiz \u00fcretim kavram\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda Kuzey Amerika\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen giri\u015fimlerin de \u00f6nemli bir katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu biliniyor. 70\u2019li y\u0131llar\u0131n sonunda ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli \u00fcretim tesislerinin verimsiz enerji kullan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan gereksiz maliyetleri azaltmak amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan End\u00fcstriyel Teknoloji Program\u0131 (USDOE ITP) bu \u00e7abalar\u0131n en bilinenlerinden.  \u00dclkenin m\u00fchendislik b\u00f6l\u00fcmleri bulunan farkl\u0131 \u00fcniversitelerinin b\u00fcnyesinde kurulan End\u00fcstriyel De\u011ferlendirme Merkezlerinin (Industrial Assessment Center-IAC) say\u0131s\u0131 bug\u00fcn 26\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015f ve \u00fclke \u00e7ap\u0131nda teknik dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti sunan entegre bir dan\u0131\u015fmanl\u0131k a\u011f\u0131 haline gelmi\u015f durumda. Be\u015f y\u00fczden az \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ve y\u0131ll\u0131k 100 milyon USD alt\u0131nda sat\u0131\u015f geliri olan i\u015fletmelere \u00fccretsiz dan\u0131\u015fmanl\u0131k sa\u011flayan merkezler at\u0131k y\u00f6netimi, \u00fcretimde kaynak verimlili\u011fi ve enerji verimlili\u011fi uygulamalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra siber g\u00fcvenlik bilincinin geli\u015ftirilmesi, ak\u0131ll\u0131 \u00fcretim teknolojilerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kapsaml\u0131 enerji y\u00f6netim sistemlerinin uygulanmas\u0131 gibi alanlarda da hizmet sunmakta. \u00c7\u00f6z\u00fcm laboratuvar\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fan merkezlerin bug\u00fcne kadar 19.264 de\u011ferlendirme y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve 145.203 birle\u015fik \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi olu\u015fturdu\u011fu ifade ediliyor (IAC, 2020).<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizde temiz \u00fcretim merkezinin hayata ge\u00e7irilmesi 2013 y\u0131l\u0131n\u0131 bulmakta. UNIDO, TTGV ve ODT\u00dc i\u015fbirli\u011fiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen Temiz \u00dcretim Program\u0131 sonras\u0131nda sanayide temiz \u00fcretim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 desteklemek, kapasite geli\u015ftirmek ve fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak amac\u0131yla T\u00dcB\u0130TAK Marmara Ara\u015ft\u0131rma Merkezi b\u00fcnyesinde yer alan \u00c7evre Enstit\u00fcs\u00fc yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131larak Temiz \u00dcretim Teknolojileri M\u00fckemmeliyet Merkezi (T\u00dcTMM) hayata ge\u00e7irildi. Enerji, at\u0131k su ve geri kazan\u0131m laboratuvarlar\u0131 ve e\u011fitim s\u0131n\u0131flar\u0131 bulunan merkez \u00e7o\u011funlukla kaynak verimlili\u011fi ve temiz \u00fcretim et\u00fctleri ile e\u011fitim faaliyetleri y\u00fcr\u00fctmekte (T\u00dcTMM, 2020). \u0130\u015fletme yap\u0131s\u0131, y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyetlerin etkisi ve kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, merkezin sanayi tesislerine do\u011frudan teknik dan\u0131\u015fmanl\u0131k sa\u011flayan, teknoloji geli\u015ftiren ve bu alanda yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve giri\u015fimcili\u011fi destekleyen ideal yap\u0131dan uzak oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcne kadar elde edilen tecr\u00fcbeler temiz \u00fcretim uygulamalar\u0131n\u0131n yerelde \u00e7e\u015fitlendirilmesinin ve yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n elde edilen ba\u015far\u0131da \u00f6nemli bir paya sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bug\u00fcn kirlilik \u00f6nleme merkezi, b\u00f6lgesel temiz \u00fcretim merkezi, ye\u015fil teknoloji merkezi gibi farkl\u0131 isimler alt\u0131nda yerelde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na hizmet veren pek \u00e7ok yap\u0131 bulunmakta. \u0130htiya\u00e7lar\u0131 yerinde tespit eden ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcreten bu yap\u0131lar b\u00f6lgesel Ar-Ge altyap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesinde, bilgi ve teknoloji \u00fcretilmesinde, eko-inovasyonun geli\u015ftirilmesinde ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131n desteklenmesinde \u00f6nemli bir role sahip. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimi destekleyen yerel yap\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar son y\u0131llarda h\u0131zlanm\u0131\u015f olmakla birlikte \u00fclkemizde hen\u00fcz b\u00f6lgesel bir merkez bulunmuyor. Bu noktada Ajans\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimi ve dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yerelde desteklemek \u00fczere hayata ge\u00e7irmeyi planlad\u0131\u011f\u0131 Kaynak Verimlili\u011fi Merkezi, \u0130zmir\u2019in ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn lokomotifi olma yolunda.  <\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n