{"id":479,"date":"2021-02-01T12:06:05","date_gmt":"2021-02-01T12:06:05","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=479"},"modified":"2021-02-03T08:12:48","modified_gmt":"2021-02-03T08:12:48","slug":"distopya-gunlerinde-gelecegi-sekillendirmek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/02\/01\/distopya-gunlerinde-gelecegi-sekillendirmek\/","title":{"rendered":"Distopya G\u00fcnlerinde Gelece\u011fi \u015eekillendirmek"},"content":{"rendered":"\n

Sena G\u00dcRSOY<\/strong>
Birim Ba\u015fkan\u0131<\/em>
Ye\u015fil B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em>
sena.gursoy@izka.org.tr<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nun G\u00fcncel T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc<\/a>\u2019ne g\u00f6re, k\u00f6keni Yunanca olan \u201c\u00fctopya\u201d kelimesi \u201cger\u00e7ekle\u015ftirilmesi imk\u00e2ns\u0131z tasar\u0131 veya d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d anlam\u0131na gelir. Platon\u2019un \u201cDevlet\u201dine kadar dayanan, kullan\u0131m\u0131 Thomas More\u2019un 1516\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 eser sonras\u0131 yayg\u0131nla\u015fan kavram, ger\u00e7ekle\u015fmesi imk\u00e2ns\u0131z olan olumlu toplum tasar\u0131mlar\u0131n\u0131 betimler. \u201cDistopya\u201d ise \u00fctopya kavram\u0131n\u0131n tam kar\u015f\u0131t\u0131 bir anlama sahiptir ve olumsuz bir gelecek tasar\u0131m\u0131n\u0131 ifade eder. Distopyalar genellikle toplumlara gelecekte onlar\u0131 bekleyen tehlikeleri g\u00f6stermek ve onlar\u0131 uyarmak amac\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f kurgusal eserlerdir. Edebiyat d\u00fcnyas\u0131nda Aldous Huxley\u2019un \u201cCesur Yeni D\u00fcnya\u201d\u2019s\u0131, George Orwell\u2019in \u201c1984\u201d\u2019\u00fc gibi \u00e7ok bilinen \u00f6rnekleri mevcuttur. 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda \u00c7in\u2019in Wuhan kentinde ortaya \u00e7\u0131kan ve k\u0131sa s\u00fcrede d\u00fcnya geneline yay\u0131larak \u201cpandemi\u201d ilan edilen yeni tip koronavir\u00fcs (Covid-19) salg\u0131n\u0131n\u0131n Mart ay\u0131n\u0131n ortas\u0131nda \u00fclkemize de sirayet etmesiyle birlikte, kendimizi adeta bir distopyan\u0131n i\u00e7inde bulduk.<\/p>\n\n\n\n

Salg\u0131n\u0131n \u00fclkemizde g\u00f6r\u00fclmesinden itibaren her \u015fey \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fti. \u00d6nce e\u011fitim kurumlar\u0131 tatil edildi, \u00e7ocuklar ve gen\u00e7ler evlerinde televizyondan ya da internetten e\u011fitim g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar. Ard\u0131ndan istisnalar d\u0131\u015f\u0131ndaki pek \u00e7ok kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fyeri uzaktan\/d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma modelini hayata ge\u00e7irdi. Toplant\u0131lar, y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u00e7evrimi\u00e7i (on-line) platformlara ta\u015f\u0131nd\u0131. Lokantalar, restoranlar sadece paket servis \u015feklinde hizmet sunar oldu. Kahveler, kafeler, e\u011flence yerleri gibi sosyal mek\u00e2nlar vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla kapat\u0131ld\u0131. Y\u00fcksek risk grubundakileri korumak amac\u0131yla 65 ya\u015f \u00fcst\u00fc vatanda\u015flara uygulanan soka\u011fa \u00e7\u0131kma s\u0131n\u0131rlamas\u0131 20 ya\u015f alt\u0131na da geldi. Bu durumu b\u00fcy\u00fck\u015fehirleri kapsayan seyahat s\u0131n\u0131rlamas\u0131 izledi. \u00d6ncelikle toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131, pazaryerleri ve marketler gibi insanlar\u0131n bir arada oldu\u011fu alanlarda ba\u015flayan maskesiz bulunma yasa\u011f\u0131 zamanla geni\u015fledi. Hayat\u0131m\u0131z\u0131n her alan\u0131na, toplum olarak pek de a\u015fina olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201csosyal mesafe\u201d kavram\u0131 girdi. Tabii ki t\u00fcm bu ya\u015fananlar, salg\u0131n\u0131n insanlara etkisini en aza indirmeye y\u00f6nelik olarak al\u0131nan \u00f6nlemlerin bir sonucuydu.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nce sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tehdit eden vir\u00fcs giderek ekonomileri tehdit eder hale geldi. Bundan \u00f6nce ya\u015fanan ekonomik krizler ya arz ya talep y\u00f6nl\u00fc iken, salg\u0131n\u0131n etkisiyle ortaya \u00e7\u0131kan kriz arz ve talep \u015fokunu birlikte ya\u015fatt\u0131. S\u00fcrecin t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 ayn\u0131 anda etkilemesi nedeniyle kriz daha da belirginle\u015fti. Vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131yla al\u0131nan \u00f6nlemler nedeniyle ekonomik hayat\u0131n yava\u015flamas\u0131, talebin daralmas\u0131, d\u0131\u015f ticaret hareketlili\u011finin azalmas\u0131, tedarik zincirlerinin kopma noktas\u0131na gelmesi, finansman sorununun artmas\u0131, gelece\u011fe y\u00f6nelik beklentiler ve t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ekonomiler \u00fczerinde uzun d\u00f6nemli ve kal\u0131c\u0131 etkiler b\u0131rakmaya aday olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Salg\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan itibaren koca bir y\u0131l\u0131n ge\u00e7ti\u011fi bu g\u00fcnlerde art\u0131k a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 d\u00fcnya tarihindeki k\u0131r\u0131lma noktalar\u0131ndan biri olarak insanl\u0131\u011f\u0131n varolu\u015funa y\u00f6nelen bir tehdittir. 2020 y\u0131l\u0131 sonu itibariyle 82 milyona yak\u0131n insana bula\u015fan ve yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmesine neden olan bu vir\u00fcs sonras\u0131nda k\u00fcresel ekonomik ve toplumsal d\u00fczen eskisi gibi olmayacakt\u0131r; yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imleri, yeni ekonomik yakla\u015f\u0131mlar, yeni toplumsal normlar g\u00fcndeme gelecektir. Son y\u0131llarda s\u0131k\u00e7a dile getirilen ancak genele yay\u0131lmas\u0131 zaman alacak dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, esnek \u00e7al\u0131\u015fma, uzaktan temel e\u011fitim gibi s\u00fcre\u00e7ler bu krizle birlikte h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Evde ge\u00e7irilen zaman\u0131n artmas\u0131 ve vir\u00fcsle ilgili olarak al\u0131nan bireysel g\u00fcvenlik tedbirleri sonucu al\u0131\u015fveri\u015f internete kaym\u0131\u015ft\u0131r, e-ticaretin yan\u0131 s\u0131ra e\u011flence ama\u00e7l\u0131 \u00e7evrimi\u00e7i platformlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da giderek artmaktad\u0131r. Ekonomik faaliyetlerin yava\u015flamas\u0131yla ya\u015fanan gelir kayb\u0131 ve istihdam sorunlar\u0131, sosyal sorunlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131na da yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fald\u0131r ki, salg\u0131n s\u00fcrecinin \u00f6zellikle ekonomik ve sosyal a\u00e7\u0131dan daha bilimsel ve kapsaml\u0131 bir analizi, salg\u0131n\u0131n etkilerinin daha uzun d\u00f6nemde net bir \u015fekilde istatistiklere yans\u0131mas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel bir kriz olarak koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine benzer y\u00f6nleri bulunmaktad\u0131r. Her ikisi de, g\u00fc\u00e7l\u00fc politikalarla m\u00fcdahale edilmezlerse, d\u00fcnya \u00fczerinde milyonlarca insan\u0131 \u00f6l\u00fcme ve yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fckleyebilme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle etkilerinin azalt\u0131lmas\u0131, \u00fclkelerin co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u00e7o\u011fulcu bir yan\u0131t\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Bununla birlikte, bu iki sorunun zamansal ve mek\u00e2nsal \u00f6zellikleri birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Koronavir\u00fcs daha h\u0131zl\u0131 ve yerel etki ile nitelendirilebilecekken, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri daha uzun vadelidir ve kaynakland\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeden co\u011frafi olarak uzak yerleri de etkiler. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin uzun d\u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131, yaln\u0131zca y\u00fcz milyonlarca insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyadaki di\u011fer ekosistemleri ve bu ekosistemlere ba\u011f\u0131ml\u0131 pek \u00e7ok t\u00fcr\u00fc tehdit etmesi nedeniyle koronavir\u00fcsten daha belirgin olacakt\u0131r (Holden, 2020, s.76).<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya n\u00fcfusu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 8 milyara yakla\u015fm\u0131\u015f durumda ve her ge\u00e7en g\u00fcn artmaya devam ediyor. N\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 kaynak t\u00fcketimi ve \u00e7evreye verilen zararlar olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Global Footprint Network<\/a> (K\u00fcresel Ayak \u0130zi A\u011f\u0131), insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki y\u0131ll\u0131k kaynak talebinin, d\u00fcnyan\u0131n sa\u011flayabilece\u011fi kapasiteyi a\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc \u201cD\u00fcnya Limit A\u015f\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor. Bu kavram, gezegenimizin 12 ayda \u00fcretti\u011fi do\u011fal kayna\u011f\u0131 t\u00fcketti\u011fimiz tarihe i\u015faret ediyor. \u00d6l\u00e7\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1970\u2019li y\u0131llardan bu yana her ge\u00e7en y\u0131l birka\u00e7 g\u00fcn daha \u00f6ne do\u011fru gelen bu tarih, 2020 y\u0131l\u0131nda pandemi s\u00fcrecinde al\u0131nan \u00f6nlemler nedeniyle hayat\u0131n yava\u015flamas\u0131 sonucu, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131la k\u0131yasla \u00fc\u00e7 hafta ileri do\u011fru giderek 22 A\u011fustos olarak hesapland\u0131. Ancak \u00fclkemizde ya\u015fayanlar olarak durumumuz pek i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 de\u011fil, 26 Haziran itibariyle \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l\u0131n kaynaklar\u0131ndan kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tahmin ediliyor (Edin, 2020).<\/p>\n\n\n\n

Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n verdi\u011fi yan\u0131t, k\u00fcresel bir krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelindi\u011finde kamu otoritelerince hayata ge\u00e7irilen kurallar\u0131n ve d\u00fczenlemelerin hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, krizin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirmeleri gerekti\u011fini bize g\u00f6sterdi. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fcnyadaki varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde devam ettirmek istiyorsak gelece\u011fi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ve \u015fekillendirmenin zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015f durumda. Kaynaklar\u0131 hi\u00e7 bitmeyecekmi\u015f gibi kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011frusal ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131ndan d\u00f6ng\u00fcsel ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131na ge\u00e7mek, hammaddeleri ve at\u0131klar\u0131 tekrar de\u011ferlendirmek, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini dikkate almak, \u00e7evreye verdi\u011fimiz zarar\u0131 azaltmak ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lmak durumunday\u0131z. Ba\u015fka bir d\u00fcnya yok!<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a
<\/strong><\/p>\n\n\n\n