{"id":476,"date":"2021-02-01T11:51:40","date_gmt":"2021-02-01T11:51:40","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=476"},"modified":"2021-02-03T08:19:07","modified_gmt":"2021-02-03T08:19:07","slug":"covid-19-surecinde-yesil-donusumu-baslatmak-5-adil-donusumu-birlikte-yaratmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2021\/02\/01\/covid-19-surecinde-yesil-donusumu-baslatmak-5-adil-donusumu-birlikte-yaratmak\/","title":{"rendered":"COV\u0130D-19 S\u00fcrecinde Ye\u015fil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Ba\u015flatmak \u2013 5 Adil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Birlikte Yaratmak"},"content":{"rendered":"\n

H\u00fclya ULUSOY SUNGUR<\/strong>
Uzman<\/em>
Yat\u0131r\u0131m Destek Ofisi<\/em>
hulya.ulusoy@izka.org.tr<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

COVID-19 salg\u0131n\u0131 ya\u015fam, \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00fcretme tarz\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirdi, bu de\u011fi\u015fikli\u011fin \u00f6zellikle ekonomik ve sosyal etkileri \u00e7ok \u00f6nemli. Pek \u00e7ok i\u015fyeri kapand\u0131, milyonlarca ki\u015fi i\u015fsiz kald\u0131. Salg\u0131n\u0131n seyrindeki belirsizlik ekonomik krizin y\u00f6netilmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Hem salg\u0131n\u0131n sebepleri hem de gezegenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evresel sorunlar bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn gereklili\u011fine i\u015faret ediyor. Bu de\u011fi\u015fikli\u011fin ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme hedefli olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir fikir ve istek birli\u011fi var diyebiliriz. \u201cCOVID-19\u2019dan kurtulu\u015f ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle olmak zorundad\u0131r; ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de hem insanlar hem gezegenimiz i\u00e7in daha iyi ko\u015fullar sa\u011flamal\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm adil olmal\u0131, kimseyi geride b\u0131rakmamal\u0131d\u0131r.<\/em>\u201d (Gueye, 2020)<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme fosil yak\u0131tlar kullanan, do\u011fal kaynaklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz \u015fekilde t\u00fcketen, \u00e7evreye zarar veren \u00fcretim birimlerinin kapanmas\u0131n\u0131 veya iklim dostu yeni teknolojilerle de\u011fi\u015fimini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Kapanan ya da \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini de\u011fi\u015ftiren i\u015f yerlerinde mevcut i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeni teknolojilerin gerektirdi\u011fi yeteneklere sahip olmamas\u0131 pek \u00e7ok ki\u015finin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde i\u015fsiz kalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu durum \u00f6zellikle k\u00f6m\u00fcr madenlerinin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde b\u00fcy\u00fck sosyo-ekonomik krizlerin ya\u015fanmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcmenin d\u00fcnyam\u0131z i\u00e7in tek \u00e7\u00f6z\u00fcm olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi i\u015f \u00f6rg\u00fctlerinin, h\u00fck\u00fcmetlerin ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kan sosyal sorunlar\u0131n da \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik ortak siyasalar geli\u015ftirmesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u201cAdil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d ilk olarak, 2013 y\u0131l\u0131nda ILO taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 \u0130\u015f\u00e7i Konferans\u0131nda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131ld\u0131 ve 2015 y\u0131l\u0131nda ILO taraf\u0131ndan \u201cHerkes \u0130\u00e7in \u00c7evresel A\u00e7\u0131dan S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Ekonomilere ve Toplumlara Do\u011fru Ge\u00e7i\u015f Rehberi\u201d  (Guidelines for a Just Transition Towards Environmentally Sustainable Economies and Societies for All)  yay\u0131nland\u0131. Burada adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u201c\u00e7evresel olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomi ve toplumlara ge\u00e7i\u015fte herkes i\u00e7in adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm; herkes i\u00e7in insana yak\u0131\u015f\u0131r \u00e7al\u0131\u015fma, sosyal kapsay\u0131c\u0131l\u0131k ve yoksullu\u011fun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131\u201dn\u0131n sa\u011flanmas\u0131 olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r.  (ILO, 2015)<\/p>\n\n\n\n

2015 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen COP 21 Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda payda\u015f \u00fclkelerin ulusal politikalar\u0131na entegre edilmek \u00fczere, \u201culusal d\u00fczeyde tan\u0131mlanm\u0131\u015f kalk\u0131nma \u00f6nceliklerine uygun \u015fekilde; i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, insana yak\u0131\u015f\u0131r \u00e7al\u0131\u015fma ve kaliteli i\u015flerin yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n gereksinimlerini ve zorunluluklar\u0131n\u0131 dikkate almak\u201d olarak betimlenmi\u015ftir. (ITUC, 2020) <\/p>\n\n\n\n

Paris Anla\u015fmas\u0131 sonras\u0131 adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm siyasalar\u0131;  OECD, Birle\u015fmi\u015f Milletler, EBRD gibi pek \u00e7ok uluslararas\u0131 kurum taraf\u0131ndan, \u00f6zellikle ye\u015fil b\u00fcy\u00fcmenin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan sosyal politikalar\u0131n geli\u015ftirilmesinde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Son olarak Aral\u0131k 2019\u2019da Avrupa Birli\u011fi taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131klanan Avrupa Ye\u015fil Mutabakat\u0131\u2019nda \u00fc\u00e7 \u00f6nemli bile\u015fenden birisi olarak tan\u0131mlanarak daha da yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131. Adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm anla\u015fmada \u201ckimseyi ve hi\u00e7bir yeri geride b\u0131rakmamak\u201d olarak betimlenmektedir. (Avrupa Birli\u011fi, 2019)<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim dostu ekonomiye ge\u00e7i\u015fte i\u015f s\u00fcre\u00e7lerinin ve i\u015f yaratan sekt\u00f6rlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu i\u015fsizle\u015ftirilme ve\/veya yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lma s\u00fcrecinin etkisi, asl\u0131nda verimlilik ve katma de\u011ferin art\u0131r\u0131lmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen dijitalle\u015fme ve geli\u015fen teknolojilerin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine entegrasyonu nedeniyle daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor. Pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor veya k\u00f6t\u00fc ko\u015fullar nedeniyle \u00e7\u0131kmak zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131yor, \u00e7al\u0131\u015fan maa\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki farklar giderek art\u0131yor. (Acemo\u011flu, 2020) Ve COVID 19 salg\u0131n\u0131 sebebiyle etkilenen i\u015fyerleri bu sorunun katlanarak b\u00fcy\u00fcmesine neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, sadece ekonomik ve \u00e7evresel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal a\u00e7\u0131dan da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcmeyi hedefler. Ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme refah\u0131n adil bir \u015fekilde da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kapsay\u0131c\u0131 bir geli\u015fmeyle tamamlan\u0131r. Bu noktada ye\u015fil b\u00fcy\u00fcmeyi hedefleyen her toplum iklim dostu yeni d\u00fczene ge\u00e7erken kapsay\u0131c\u0131 ve yenilik\u00e7i politikalarla ye\u015fil istihdam alanlar\u0131 yaratmak ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sosyal \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle birlikte herkes i\u00e7in adil olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak siyasalar ve ara\u00e7lar geli\u015ftirmelidir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, COVID 19 salg\u0131n\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme y\u00f6nelik s\u00fcre\u00e7te kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan\/kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak sosyal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmleri \u00fczerinde durulacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, genel olarak iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele, ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme ve s\u0131f\u0131r-karbon ekonomiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerinde, terkedilen veya d\u00f6n\u00fc\u015fen i\u015f alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n ekonomik ve sosyal durumlar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc bir \u015fekilde etkilenmemesi amac\u0131 ile ulusal ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde ara\u00e7 ve politikalar\u0131n geli\u015ftirilmesidir. Dolay\u0131s\u0131 ile \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir konudur ve herkesin sorumluluk almas\u0131 gereken \u00e7ok payda\u015fl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yakla\u015f\u0131m\u0131 gerektirir. Kimseyi arkada b\u0131rakmamak i\u00e7in herkesin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Toplumun ve ekonominin t\u00fcm kesiminin s\u00fcrece dahil edilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm konusunda her d\u00fczeyde fark\u0131ndal\u0131k yarat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Fark\u0131ndal\u0131k, ortak ak\u0131l ve iyi y\u00f6neti\u015fimle mevcut ve gelecek sorunlar\u0131n tespiti ve \u00e7\u00f6z\u00fcm ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn temel hedefi, insanlar\u0131n kendi i\u015fleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile daha iyi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Paralel \u015fekilde yoksullu\u011fun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sosyal i\u00e7erme odak \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131d\u0131r.  Bu noktada d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu geli\u015fme, dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve COVID 19 salg\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu sorunlara s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, kapsay\u0131c\u0131, \u00e7evresel ve sosyal \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00fcretilmesine \u00e7ok payda\u015fl\u0131 bir yuvarlak masa ortam\u0131 sa\u011flar. Adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in i\u015f g\u00fcvenli\u011fi, sosyal koruma, i\u015f\u00e7i ve insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131 ve maa\u015flar temel prensipler olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde toplumsal sorunlar\u0131n ekonomik s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi etkileyece\u011fi a\u015fikard\u0131r, bu noktada adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hem sosyal hem de i\u015f s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir konu olmas\u0131na ra\u011fmen, hem iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri hem de d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu b\u00fcy\u00fcmenin sebep olabilece\u011fi sosyal sorunlar b\u00f6lgeleri ve yerel topluluklar\u0131 etkilemektedir. Bu noktada sorun sadece merkezi y\u00f6netimlerin sorumluluk alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar, yerel d\u00fczeyde de \u00f6nlemler al\u0131nmas\u0131 gereken bir boyut kazan\u0131r. \u0130\u015fte fark\u0131ndal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile \u00e7ok ortakl\u0131 bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen t\u00fcm alt \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yatay kesen bir \u015fekilde kurgulanmal\u0131d\u0131r. Faaliyet ve \u00f6nlem alanlar\u0131 temelde \u00fc\u00e7 alanda toplanabilir: \u201ci\u015fler ve istihdam edilebilirlik<\/em>\u201d, \u201ct\u00fcketim ve ya\u015fam tarz\u0131\u201d ve \u201cfinans ve yat\u0131r\u0131m\u201d.<\/em> (CSR Europe, 2020) Bu \u00fc\u00e7 bile\u015fende de \u00e7\u00f6z\u00fcmler yeteneklerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fim, savunmas\u0131z gruplar\u0131n desteklenmesi ve sosyal diyalo\u011fu kapsayacak \u015fekilde geli\u015ftirilmelidir. Bu yaz\u0131da i\u015fler ve istihdam edilebilirlik konusuna odaklan\u0131lacakt\u0131r.   <\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fler ve istihdam edilebilirlik alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar sanayideki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile birlikte ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. \u00d6ncelikle ekonominin t\u00fcm alanlar\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde kilit sekt\u00f6rler belirlenmelidir. Kilit sekt\u00f6rler karbon ayak izi b\u00fcy\u00fck olan, dolay\u0131s\u0131 ile de\u011fi\u015fimi gerekli olan sekt\u00f6rler ve temiz enerji gibi ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme hizmet eden sekt\u00f6rlerdir. Kilit sekt\u00f6rlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve geli\u015fimleri de\u011fer zinciri yakla\u015f\u0131m\u0131 ile ele al\u0131nmal\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn de\u011fer zincirine etkisi de\u011ferlendirilerek de\u011fi\u015fim, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve i\u015fbirli\u011fi hem sekt\u00f6rde hem yerelde, de\u011fer zinciri d\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fg\u00fcc\u00fcne y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131, yeniden e\u011fitim ve beceri kazand\u0131rma ve yeniden i\u015fe yerle\u015ftirmeler bile\u015fenlerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7te i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn mevcut nitelik ve becerileri ile d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in gerekli yeteneklerin ve meslek alanlar\u0131n\u0131n aras\u0131ndaki u\u00e7urumun giderilmesi hedeflenir. Bu kolay bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir. \u0130\u015fveren sekt\u00f6r ve firmalar, \u00e7al\u0131\u015fanlar ve hane halklar\u0131na y\u00f6nelik \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc analizler ve destek mekanizmalar\u0131n\u0131n tasarlanmas\u0131n\u0131, bunlar\u0131n etkin bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, izlenmesi ve de\u011ferlendirilmesini gerektirir.  <\/p>\n\n\n\n

Kilit sekt\u00f6rlerin belirlenmesinin ard\u0131ndan i\u015fg\u00fcc\u00fcne y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n\n\n\n