{"id":36,"date":"2020-04-28T07:35:27","date_gmt":"2020-04-28T07:35:27","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=36"},"modified":"2020-05-20T12:56:09","modified_gmt":"2020-05-20T12:56:09","slug":"sosyal-girisimcilik-ve-turkiye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/04\/28\/sosyal-girisimcilik-ve-turkiye\/","title":{"rendered":"Sosyal Giri\u015fimcilik ve T\u00fcrkiye"},"content":{"rendered":"\n

Ar\u0131n H\u00dcNLER<\/strong>
Uzman
Yenilik ve Giri\u015fimcilik Politikalar\u0131 Birimi<\/em>
arin.hunler@izka.org.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ekonomik ya da toplumsal kriz ve buhran d\u00f6nemlerinde sosyal politikalar\u0131n \u00f6nemi ve gereklili\u011fi her zaman daha net g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu noktada devletlerin alaca\u011f\u0131 sosyal politika \u00f6nlemlerinin yan\u0131 s\u0131ra toplumun t\u00fcm fertlerini i\u00e7ine alan \u00e7abalar\u0131n da \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131 ve kazanaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.  Bu durum da yoksulluk ve toplumsal sorunlarla m\u00fccadelede aktif yurtta\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zellikle son 30 y\u0131ld\u0131r t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndeminde olan ve \u00fclkemizde de gittik\u00e7e de\u011feri anla\u015f\u0131lan sosyal giri\u015fimcilik kavram\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye her ne kadar toplumsal dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip bir toplumsal yap\u0131ya sahip olsa da, bu dayan\u0131\u015fma faaliyeti uzun bir s\u00fcre ya kamusal \u00f6rg\u00fctler \u00e7evresinde toplanm\u0131\u015f ya da bireysel \u00e7abalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak son d\u00f6nemde hem giri\u015fimcili\u011fin hem de sivil toplumun geli\u015fme g\u00f6stermesi ve pop\u00fclerle\u015fmesi neticesinde sosyal giri\u015fimcilik \u00fclkemizde de g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede sosyal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in giri\u015fimcilik temelli faaliyetleri esas alan, sorunu ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefleyen ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi baz alan bir yap\u0131 olarak sosyal giri\u015fimcili\u011fin T\u00fcrkiye\u2019deki durumu k\u0131saca ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda \u00f6ncelikle T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnya genelinde sosyal giri\u015fimcilik konusundaki durumuna, ard\u0131ndan da T\u00fcrkiye\u2019deki sosyal giri\u015fimlerin durumuna ili\u015fkin ger\u00e7ekle\u015ftirilen iki \u00e7al\u0131\u015fmadan yararlan\u0131larak mevcut durum hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin D\u00fcnya S\u0131ralamas\u0131ndaki Yeri<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fta Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri olmak \u00fczere d\u00fcnya genelinde sosyal giri\u015fimcilik ve sosyal giri\u015fimler yasal d\u00fczenlemelerle \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilmi\u015f bir yap\u0131ya kavu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.1<\/sup> Ancak sosyal etki \u00f6l\u00e7\u00fcmlemesindeki zorluklar gibi sosyal giri\u015fimcili\u011fin de boyutlar\u0131n\u0131n ve etkilerinin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi olduk\u00e7a zor olabilmektedir. Bunun nedenlerinin ba\u015f\u0131nda sosyal giri\u015fimlerin belli bir kurumsal yap\u0131ya tabi olma zorunluluklar\u0131n\u0131n olmamas\u0131, hangi faaliyetlerin sosyal giri\u015fim olarak kabul edilece\u011finin genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f d\u00fczenlemelere ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 ve sosyal giri\u015fimlerin ekonomik etkilerinin yan\u0131 s\u0131ra sosyal etkilerinin de \u00f6l\u00e7\u00fclmesindeki zorluklar gelmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Ancak bu gibi zorluklara ra\u011fmen sosyal giri\u015fimcilik ve sosyal giri\u015fimciler \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131 ile ulusal ve uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte ele al\u0131nmakta, sosyal giri\u015fimcili\u011fin mevcut durumu, \u00f6l\u00e7e\u011fi, etkileri ve sorunlar\u0131 gibi hususlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sosyal giri\u015fimcilik i\u00e7in ideal ko\u015fullara y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar da ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte bu konuda yap\u0131lan \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalardan biri \u201cThomson Reuters Vakf\u0131\u201d taraf\u0131ndan 2016 ve 2019 y\u0131llar\u0131nda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201cSosyal Giri\u015fimci Olmak \u0130\u00e7in En \u0130yi \u00dclkeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ara\u015ft\u0131rmad\u0131r.2<\/sup> Sosyal giri\u015fimcili\u011fin hangi \u00fclkelerde te\u015fvik edildi\u011fini, hangi \u00fclkelerde nas\u0131l sorunlar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymay\u0131 ama\u00e7layan bu \u00e7al\u0131\u015fma \u00fclkeler aras\u0131nda bir s\u0131ralama yapmakta ve her bir \u00fclke i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 ve geli\u015ftirmeye a\u00e7\u0131k alanlar\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ilk 45 ekonomisinin baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma her \u00fclkede sosyal giri\u015fimciler ve bu ekosistemdeki ki\u015filer yan\u0131 s\u0131ra akademisyenler, politika yap\u0131c\u0131lar ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan yan\u0131tlanan anket sonu\u00e7lar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda devlet deste\u011fi, nitelikli personel \u00e7ekebilme, kamuoyu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131, gelir elde edebilme, ivme kazanma ve yat\u0131r\u0131ma eri\u015fim kriterleri \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan de\u011ferlendirme neticesinde \u00fclkeler aras\u0131nda bir s\u0131ralama yap\u0131lmaktad\u0131r. 2016 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00fclke ABD iken, 2019 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Kanada birinci s\u0131raya y\u00fckselmi\u015ftir. \u0130ki \u00e7al\u0131\u015fma aras\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcrede s\u0131ralamalarda ciddi de\u011fi\u015fimler meydana gelmi\u015f, \u00f6rne\u011fin Avusturalya 26. s\u0131radan 2. S\u0131raya, Fransa ise 10. S\u0131radan 3. s\u0131raya y\u00fckselmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fma incelendi\u011finde 2016 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin 45 \u00fclkelik listede son s\u0131rada oldu\u011fu, 2019 y\u0131l\u0131nda ise bir basamak y\u00fckselebildi\u011fi, bu do\u011frultuda ciddi bir ilerleme kaydedemedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. T\u00fcrkiye i\u00e7in her iki y\u0131lda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada da devlet desteklerinin yetersizli\u011fi ve yat\u0131r\u0131ma eri\u015fim konular\u0131ndaki sorunlar \u00f6n plana \u00e7\u0131kmakta, bunun yan\u0131nda nitelikli personel \u00e7ekebilme alt kriterinde T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemli bir s\u0131\u00e7rama yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu de\u011fi\u015fimde sosyal giri\u015fimcili\u011fe olan ilginin artmas\u0131n\u0131n ve sosyal giri\u015fimcili\u011fin sosyal sorumluluk faaliyeti yan\u0131 s\u0131ra bir i\u015f olarak da g\u00f6r\u00fclmesinin etkili oldu\u011fu de\u011ferlendirilmektedir.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015eekil 1. \u201cSosyal Giri\u015fimci Olmak \u0130\u00e7in En \u0130yi \u00dclkeler\u201d Ba\u015fl\u0131kl\u0131 Ara\u015ft\u0131rmada Temel Kriterler Baz\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin S\u0131ralamas\u0131 <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de Sosyal Giri\u015fimlerin Durumu<\/strong>3<\/sup><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte sosyal giri\u015fimcilik konusundaki konumunu da g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 2019 y\u0131l\u0131nda do\u011frudan T\u00fcrkiye\u2019nin bu alandaki mevcut durumunu ele alan \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Sosyal Giri\u015fimlerin Durumu\u201d raporu haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu rapor i\u00e7eri\u011fi itibariyle hem bir ihtiya\u00e7 analizi sunmakta hem de sosyal giri\u015fimlerin temel \u00f6zelliklerini, bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerin profillerini, gelecek hedeflerini ve beklentilerini g\u00f6stermektedir.  <\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fma sosyal giri\u015fimcileri \u201csosyal\/\u00e7evresel etki yaratmay\u0131 \u00f6ncelikli amac\u0131 olarak belirleyen, gelirlerinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 ticari faaliyet yoluyla elde eden ve karlar\u0131n\u0131 \u00f6ncelikle sosyal ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in harcayan kurulu\u015flar\u201d olarak tan\u0131mlamakta ve T\u00fcrkiye\u2019de bu tan\u0131ma giren yakla\u015f\u0131k 9.000 sosyal giri\u015fim oldu\u011funu belirtmektedir.4<\/sup> Bunun yan\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonucunda kurumsal yap\u0131ya ili\u015fkin yasal bir altyap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 t\u00fczel ki\u015filikler alt\u0131nda (ba\u015fta kooperatif olmak \u00fczere \u015firket, dernek, vak\u0131f vb.) faaliyetlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebildi\u011fi, gen\u00e7 bir kadroya sahip oldu\u011fu ve giri\u015fimlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun d\u0131\u015f finansman ihtiyac\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fmada elde edilen sonu\u00e7lara sosyal giri\u015fimci bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya\u015f ve cinsiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan sosyal giri\u015fimcilerin di\u011fer ticari giri\u015fimler ile ciddi bir ayr\u0131\u015fma ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Rapor kapsam\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmaya dahil olan sosyal giri\u015fimlerin, di\u011fer \u00fclkelerdeki oranlara5<\/sup> paralel olarak %50\u2019den fazlas\u0131nda lider ya da y\u00f6neticisinin kad\u0131n oldu\u011fu, bu durumun %19,3 oran\u0131ndaki6<\/sup> ticari giri\u015fimler ile ciddi bir ayr\u0131\u015fma g\u00f6sterdi\u011fi belirtilmektedir. Bu ciddi oransal farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kad\u0131nlar\u0131n sosyal konulardaki duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131 yan\u0131 s\u0131ra di\u011fer sekt\u00f6rlerde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 engelleri a\u015fman\u0131n bir yolu oldu\u011fu de\u011ferlendirmesini yapmak da m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte sosyal giri\u015fimcili\u011fin kad\u0131nlara \u00f6zg\u00fc bir alan haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesine y\u00f6nelik toplumsal cinsiyet e\u015fitli\u011fi perspektifinden \u00e7e\u015fitli ele\u015ftiriler de mevcuttur.7<\/sup> <\/p>\n\n\n\n

Giri\u015fimcilerin ya\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde rapor kapsam\u0131nda incelenen sosyal giri\u015fim liderlerinin yakla\u015f\u0131k %48\u2019nin 34 ya\u015f alt\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu oran ticari giri\u015fimlere ili\u015fkin 2017 T\u00dc\u0130K verilerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de 21,4\u2019t\u00fcr. Bu kapsamda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma da d\u00fcnya genelinde sosyal giri\u015fimcilerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak 18-34 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu tespitine yer vermekte ve bunu \u201cmilenyum ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n\u201d (1970 ve 2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda do\u011fanlar) sosyo ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme olan etkisi ile ili\u015fkilendirmektedir.8<\/sup> Benzer \u015fekilde gen\u00e7lerin de\u011fi\u015fim yaratma iste\u011fi ve sosyal giri\u015fimcili\u011fin buna imkan tan\u0131yan bir platform sunmas\u0131, alan\u0131n gen\u00e7ler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015eekil 2. Sosyal Giri\u015fim Liderlerinin Ya\u015f Aral\u0131\u011f\u0131 <\/p>\n\n\n\n

Raporda sosyal giri\u015fimlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar ve ihtiya\u00e7lar\u0131 incelendi\u011finde bu alanda ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara paralel sonu\u00e7lar elde edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.9<\/sup> \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Sosyal Giri\u015fimlerin Durumu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporda T\u00fcrkiye\u2019de faaliyette bulunan sosyal giri\u015fimlerin b\u00fcy\u00fcme konusunda iyimser oldu\u011fu ve anket kapsam\u0131ndaki giri\u015fimlerin %85\u2019inin 2020 y\u0131l\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fcme planlar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Giri\u015fimlerin b\u00fcy\u00fcmeye ili\u015fkin iyimserli\u011fi ve b\u00fcy\u00fcmeye y\u00f6nelik planlama yap\u0131yor olmas\u0131 alanda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra talep y\u00f6n\u00fcnden de bu t\u00fcr giri\u015fimlere olan ihtiyac\u0131 g\u00f6stermektedir. 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131nda ya\u015fanan g\u00fcncel geli\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde sosyal politika ara\u00e7lar\u0131na \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde daha da fazla ihtiya\u00e7 olaca\u011f\u0131 ve sivil toplum ve sosyal giri\u015fimlerin bu alanda katk\u0131 sunabilecekleri yeni alanlar olu\u015faca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

 An\u0131lan rapor son olarak sosyal giri\u015fimlerin an\u0131lan b\u00fcy\u00fcme beklentilerinin \u00f6n\u00fcndeki engellerin neler oldu\u011funu ele almaktad\u0131r. Rapor bu engellerin en ba\u015f\u0131nda kurulu\u015f ve i\u015fletme vergilerinin y\u00fcksekli\u011fini, \u00fclkenin i\u00e7inde bulundu\u011fu genel ekonomik durumu ve b\u00fcrokratik engelleri tespit etmektedir. Bunlar\u0131n haricinde temel sorun olarak g\u00f6r\u00fclen konular\u0131n da b\u00fcy\u00fck oranda kamusal akt\u00f6rlerle olan ili\u015fkilerden kaynakland\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla sosyal giri\u015fimcilerin b\u00fcy\u00fcmeye ili\u015fkin temel beklentilerinin kamunun alanda kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 rol \u00fcstlenmesi oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.  <\/p>\n\n\n\n

Hem T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnya s\u0131ralamas\u0131ndaki yeri hem de \u00fclke i\u00e7inde sosyal giri\u015fimlerin durumu ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu alanda ciddi bir potansiyel ile gen\u00e7 ve istekli insan kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu, sosyal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilebilecek sosyal giri\u015fimcili\u011fin te\u015fvik edilmesinin gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Sosyal giri\u015fimcili\u011fin geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla yap\u0131lacak t\u00fcm \u00e7abalar\u0131n k\u0131ymetli oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olmakla birlikte sosyal giri\u015fimlerin b\u00fcy\u00fck oranda kamu kurumlar\u0131ndan beklentileri oldu\u011fu, bu beklentilerin hayata ge\u00e7irilmesi y\u00f6n\u00fcndeki ad\u0131mlar\u0131n \u00f6zellikle i\u00e7inde bulunulan salg\u0131n hastal\u0131kla m\u00fccadele d\u00f6neminde ve sonras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6ncelikli olarak alan\u0131n kamu taraf\u0131ndan tan\u0131mlanmas\u0131 sosyal giri\u015fimcilerin hareket alanlar\u0131n\u0131n netle\u015fmesini sa\u011flayacakt\u0131r. Bunun yan\u0131nda kamusal akt\u00f6rlerin sosyal giri\u015fimcili\u011fin te\u015fvikine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bu konuda istekli ki\u015filerin bir araya getirilerek fikirlerini geli\u015ftirmelerinin sa\u011flanmas\u0131, bu yap\u0131lar\u0131n kurumsal kapasitelerinin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in destekler sa\u011flanmas\u0131 ve sosyal giri\u015fimlerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 ile kamunun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n bir araya getirilerek sa\u011flanacak etkinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/strong> <\/p>\n\n\n\n