{"id":300,"date":"2020-07-22T07:15:13","date_gmt":"2020-07-22T07:15:13","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=300"},"modified":"2020-07-30T07:27:52","modified_gmt":"2020-07-30T07:27:52","slug":"denizlerden-insanlik-icin-yeni-careler-mavi-biyoteknoloji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/07\/22\/denizlerden-insanlik-icin-yeni-careler-mavi-biyoteknoloji\/","title":{"rendered":"Denizlerden \u0130nsanl\u0131k \u0130\u00e7in Yeni \u00c7areler: Mavi Biyoteknoloji"},"content":{"rendered":"\n

Dr. Sayg\u0131n Can O\u011eUZ
\n<\/strong>Uzman
\nMavi B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi
\nsaygin.oguz@izka.org.tr<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Biyoteknoloji, \u00f6zel bir kullan\u0131ma y\u00f6nelik olarak \u00fcr\u00fcn veya i\u015flemleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek veya meydana getirmek i\u00e7in biyolojik sistem ve canl\u0131 organizmalar\u0131 veya t\u00fcrevlerini kullanan teknolojik uygulamalard\u0131r (DPT, 2000). D\u00fcnya n\u00fcfusunun artmas\u0131 ve do\u011fal dengelerin insan aleyhine bozulmas\u0131 biyoteknolojiyi pek \u00e7ok alanda etkili olabilen bir teknoloji olarak giderek \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan tar\u0131ma, kimya m\u00fchendisli\u011finden \u00e7evre korumaya, g\u0131da \u00fcretiminden enerji \u00fcretimine kadar ya\u015fam\u0131n pek \u00e7ok alan\u0131 biyoteknolojinin kapsam\u0131na girmektedir . Bu nedenle biyoteknoloji renk kodlar\u0131yla tan\u0131mlanm\u0131\u015f olan alt dallara ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Tablo 1). En genel ayr\u0131ma g\u00f6re k\u0131rm\u0131z\u0131 biyoteknoloji sa\u011fl\u0131k, ye\u015fil biyoteknoloji tar\u0131m, mavi biyoteknoloji deniz ve su, beyaz biyoteknoloji ise end\u00fcstri alan\u0131ndaki uygulamalar\u0131 g\u00f6stermektedir. S\u00f6z konusu alanlarda yayg\u0131nla\u015fan uygulamalar ayn\u0131 zamanda biyoekonomiyi do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tablo\n1: Renklere g\u00f6re biyoteknoloji faaliyet alanlar\u0131<\/p>\n\n\n\n
\n RENK<\/strong>\n <\/td>\n B\u0130YOTEKNOLOJ\u0130 FAAL\u0130YET ALANI<\/strong>\n <\/td><\/tr>
\n KIRMIZI<\/strong>\n <\/td>\n Sa\u011fl\u0131k,\n medikal, tan\u0131\n <\/td><\/tr>
\n MAV\u0130<\/strong>\n <\/td>\n Su, sahil, deniz\n <\/td><\/tr>
\n SARI<\/strong>\n <\/td>\n G\u0131da,\n beslenme\n <\/td><\/tr>
\n YE\u015e\u0130L<\/strong>\n <\/td>\n Tar\u0131m ve \u00e7evre\n <\/td><\/tr>
\n KAHVERENG\u0130<\/strong>\n <\/td>\n Sulama ve \u00e7\u00f6l\n <\/td><\/tr>
\n BEYAZ<\/strong>\n <\/td>\n End\u00fcstriyel Biyoteknoloji\n <\/td><\/tr>
\n GR\u0130<\/strong>\n <\/td>\n Klasik\n fermantasyon ve biyoproses teknolojisi\n <\/td><\/tr>
\n ALTIN<\/strong>\n <\/td>\n Biyoinformatik, nanobiyoteknoloji\n <\/td><\/tr>
\n S\u0130YAH<\/strong>\n <\/td>\n Biyoter\u00f6r,\n biyosu\u00e7\n <\/td><\/tr>
\n MOR<\/strong>\n <\/td>\n Patentler, fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131\n <\/td><\/tr><\/tbody><\/table>\n\n\n\n

Kaynak: G\u00fcl, 2014; BSTB, 2015<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6z\nkonusu ayr\u0131m i\u00e7inde mavi biyoteknoloji yeni \u00fcr\u00fcnler geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli\ndeniz organizmalar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kullan\u0131lmas\u0131 ile ilgilenmektedir. Bu\n\u00fcr\u00fcnler biyoekonomi i\u00e7inde yeni ila\u00e7lar, kozmetik \u00fcr\u00fcnler, yiyecekler, besin\ntakviyeleri, biyomalzemeler, enerji kaynaklar\u0131 olabilmektedir.  Geni\u015f bir yelpaze te\u015fkil eden bu alanlarda,\ninsan ya\u015fam\u0131n\u0131 daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lmaya y\u00f6nelik yeni \u00fcr\u00fcnlerin\ngeli\u015ftirilmesi g\u00fcncel durumda Ar-Ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve te\u015fviklerinin konusu\nolmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Yeni nesil ila\u00e7lar\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Denizel\ncanl\u0131lardan elde edilen maddeler insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kanserden enfeksiyona,\ndiyabetten t\u00fcberk\u00fcloza \u00e7ok geni\u015f bir yelpazede kullanabilmektedir (Rad ve \u015een,\n2014). \u00d6rne\u011fin anti-viral ila\u00e7lar Zovirax ve Asyclovir, Karayip s\u00fcngerlerinden\nelde edilmi\u015ftir. K\u00fc\u00e7\u00fck yumu\u015fak g\u00f6vdeli deniz hayvanlar\u0131ndan geli\u015ftirilen\nYondelis, kanserle sava\u015fmak i\u00e7in kullan\u0131lan ilk deniz ilac\u0131d\u0131r (Avrupa\nKomisyonu, 2012). Deniz s\u00fcngerinden izole edilmi\u015f maddeler l\u00f6semi ve enfeksiyon\nile m\u00fccadelede kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n geli\u015ftirilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r (Rad ve \u015een,\n2014). Denizlerde ve derin su kaynaklar\u0131nda bulunan yeni mikroorganizmalardan,\nantibiyotik direncine kar\u015f\u0131 \u00f6nlem olabilecek alternatif antibiyotikler\ngeli\u015ftirilmesi i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar insanl\u0131k i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r (\u015eahin,\n2018).<\/p>\n\n\n\n

2018\ny\u0131l\u0131nda 1,2 trilyon ABD dolar\u0131[1]<\/a>\ntutar\u0131nda toplam pazar hacmine sahip olan ila\u00e7 sekt\u00f6r\u00fc ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyada\ntoplam Ar-Ge harcamas\u0131n\u0131n %14,4\u2019\u00fcne sahiptir. Bir molek\u00fcl\u00fcn be\u015feri ilaca\nd\u00f6n\u00fc\u015fmesi ortalama 10-15 y\u0131l\u0131 bulabilmekte ve y\u00fcksek yat\u0131r\u0131m tutarlar\u0131\ngerektirmektedir. Son y\u0131llarda pazara verilen ila\u00e7lar\u0131n %20\u2019si biyoteknoloji\n\u00fcr\u00fcnleri olup, bu \u00fcr\u00fcnleri ba\u015fta ABD olmak \u00fczere \u00c7in ve Japonya gibi \u00fclkeler\ngeli\u015ftirmektedir (EB, 2016). Yap\u0131lan analizler 2023\u2019te ila\u00e7 sekt\u00f6r pazar hacminin\n1,5 trilyon ABD dolar\u0131n\u0131 a\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ve bunun i\u00e7inde biyoteknolojik ila\u00e7lar\u0131n\npay\u0131n\u0131n da artaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (Statistica, 2020). <\/p>\n\n\n\n

\u0130la\u00e7\nend\u00fcstrisi yan\u0131s\u0131ra, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki olumlu etkilerinden dolay\u0131 son\ny\u0131llarda denizel k\u00f6kenli sa\u011fl\u0131k \u00fcr\u00fcnlerine ve fonksiyonel besinlere de\n(nutras\u00f6tikler) ilgi artmaktad\u0131r. Zay\u0131flama \u00fcr\u00fcnleri, antioksidanlar, protein\ntakviyeleri gibi \u00fcr\u00fcnler halihaz\u0131rda b\u00fcy\u00fck bir pazar durumundad\u0131r. Deniz\npatl\u0131can\u0131 (deniz h\u0131yar\u0131) ve deniz anas\u0131 gibi deniz canl\u0131lar\u0131, hem ila\u00e7 sanayisi\nhem de fonksiyonel g\u0131dalar i\u00e7in girdi sa\u011flayan \u00f6nemli t\u00fcrlerdir. Yine kozmetik\nend\u00fcstrisi yeni \u00fcr\u00fcnlerin geli\u015ftirilmesinde denizel kaynaklara dayal\u0131 pek \u00e7ok\nmaddeden istifade etmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Mavi\nbiyoteknoloji ile elde edilen y\u00fcksek de\u011ferli \u00fcr\u00fcnler t\u00fcm geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n\nmevcutta ni\u015f say\u0131labilecek bir pazara sahiptir. Gelecekte metabolitlerin ve\nbirincil bile\u015fiklerin (lipitler, \u015fekerler, polimerler, proteinler) g\u0131da, yem ve\nkimya end\u00fcstrileri i\u00e7in girdi olarak kullan\u0131lmas\u0131 ile orta \u00f6l\u00e7ekli bir pazar haline\ngelebilece\u011fi de\u011ferlendirilmektedir. Bir sonraki a\u015famada ise bu end\u00fcstrinin\nkitlesel \u00fcr\u00fcnlerin tedarik\u00e7isi haline gelmesi beklenmektedir. Bu s\u00fcreci\nh\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in deniz ile ilgili temel ara\u015ft\u0131rmalar ve end\u00fcstriyel uygulamal\u0131\nara\u015ft\u0131rmalar konusunda kombinasyonlar\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekmektedir (Avrupa\nKomisyonu, 2012). <\/p>\n\n\n\n

Yeni enerji kaynaklar\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alternatif\nenerji alan\u0131nda en b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131 algler olu\u015fturmaktad\u0131r. Alglerden biyoyak\u0131t\neldesi yo\u011fun bir Ar-Ge alan\u0131d\u0131r. Algler ve daha \u00f6zelde mikroalgler[2]<\/a>,\nen h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen bitkilerdendir. Bu nedenle yak\u0131t \u00fcretiminde soya bitkisine\ng\u00f6re ortalama 100 kat fazla verim al\u0131nabilmektedir. 1000 m2\u2019lik alanda soya\nyeti\u015ftirilerek y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 50 litre biyoyak\u0131t elde edilirken, bu rakam\nmikroalgler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 2000-5000 litre aras\u0131na ula\u015fabilmektedir. Yine de\nb\u00fcy\u00fck miktardaki enerji ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in milyarlarca metrekarelik\nalan gerekmektedir (Baydemir, 2018). Bu nedenle alanda Ar-Ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 devam\netmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Akdeniz Havzas\u0131 ve \u0130zmir<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Akdeniz\nmavi biyoteknoloji i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer olarak kabul edilen termal veya k\u00fck\u00fcrt\ndelikleri ve 2000 metre veya daha fazla derinlikte hipersalin girintileri gibi\n\u00e7ok say\u0131da uygun ortama sahiptir. Mavi biyoteknolojiler ve buna ba\u011fl\u0131 ekonomi\nhalihaz\u0131rda geli\u015fmi\u015f olmasa da bu potansiyel \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda orta vadede geli\u015fme\ng\u00f6stermesi beklenmektedir (UFM, 2014).<\/p>\n\n\n\n

\u0130zmir\n629 kilometrelik k\u0131y\u0131 \u015feridi, ilgili disiplinlerde hizmet veren ara\u015ft\u0131rma\naltyap\u0131lar\u0131[3]<\/a>,\n\u00fcniversitelerde su \u00fcr\u00fcnleri, biyoteknoloji, t\u0131p, eczac\u0131l\u0131k, ya\u015fam bilimleri alan\u0131nda\nfak\u00fclteleri ve yeti\u015fmi\u015f insan kayna\u011f\u0131 ile mavi ekonomi ve daha \u00f6zelde mavi\nbiyoteknolojiden daha fazla yararlanma \u015fans\u0131na sahiptir. Bu alanda\nara\u015ft\u0131rmalar\u0131n finansman\u0131 i\u00e7in ulusal fonlar yan\u0131nda AB fonlar\u0131ndan faydalanma,\nyeni \u00fcr\u00fcn ve teknolojiler \u00fcretilmesine y\u00f6nelik giri\u015fimcili\u011fin te\u015fviki,\n\u00fcniversitelerde kavram\u0131n gerektirdi\u011fi multidisipliner ara\u015ft\u0131rma ortam\u0131n\u0131n\ng\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00f6ne \u00e7\u0131kan temel konulard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Katma\nde\u011ferli \u00fcr\u00fcn \u00fcretiminde \u00f6zellikle denizlerin sahip oldu\u011fu molek\u00fcllerden\nbiyoteknolojik ila\u00e7 ve \u00fcr\u00fcnlerin geli\u015ftirilmesi maliyetli ve uzun soluklu\n\u00e7al\u0131\u015fmalar gerektirmesine kar\u015f\u0131n geli\u015fime a\u00e7\u0131k, katma de\u011feri y\u00fcksek b\u00fcy\u00fck bir\nalan\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. 11. Kalk\u0131nma Plan\u0131 da biyoteknoloji alan\u0131n\u0131 kritik\nteknoloji olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015f ve \u00fcretkenli\u011fin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tedbirler\ntarif etmi\u015ftir. S\u00f6z konusu alandaki geli\u015fmeler b\u00f6lge rekabetinin\ng\u00fc\u00e7lendirilmesi yan\u0131nda \u00fclkemizin orta gelir s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131na da katk\u0131\nsa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n