{"id":293,"date":"2020-07-28T09:16:37","date_gmt":"2020-07-28T09:16:37","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=293"},"modified":"2020-07-28T09:18:14","modified_gmt":"2020-07-28T09:18:14","slug":"covid-19-surecinin-ekonomik-olarak-su-urunleri-sektoru-ve-ekoturizme-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/07\/28\/covid-19-surecinin-ekonomik-olarak-su-urunleri-sektoru-ve-ekoturizme-etkileri\/","title":{"rendered":"COVID-19 S\u00fcrecinin Ekonomik Olarak Su \u00dcr\u00fcnleri Sekt\u00f6r\u00fc ve Ekoturizme Etkileri"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. Tevfik Tansel TANRIKUL<\/strong>
\u0130zmir K\u00e2tip \u00c7elebi \u00dcniversitesi<\/em><\/strong> <\/em>
Su \u00dcr\u00fcnleri Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 (Bal\u0131k Hastal\u0131klar Anabilim Dal\u0131)<\/em><\/p>\n\n\n\n

2019 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda ba\u015flayan ve\ngiderek artan bir h\u0131zda t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkisi alt\u0131na alan korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131,\ninsan ya\u015fam\u0131n\u0131 her boyutta etkilemeye devam etmektedir.  Co\u011frafya kaynakl\u0131 de\u011fi\u015fimler g\u00f6zlense de toplumlar\u0131n\nhayvansal g\u0131da kaynaklar\u0131 i\u00e7erisinde \u00f6nemli bir protein kayna\u011f\u0131 olarak kendisine\nyer bulan su \u00fcr\u00fcnleri de korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131ndan ekonomik olarak\netkilenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

COVID-19 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn su \u00fcr\u00fcnleri sekt\u00f6r\u00fc ve eko-turizme olan etkileri birka\u00e7 ana ba\u015fl\u0131kta incelenebilir:<\/p>\n\n\n\n

a)<\/strong> Bal\u0131k T\u00fcketimine Olan Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Haziran ay\u0131 i\u00e7erisinde \u00c7in\u2019in ba\u015fkenti Pekin\u2019de COVID-19\nvakalar\u0131nda ani art\u0131\u015f\u0131n ard\u0131ndan yap\u0131lan incelemelerde \u015einfadi adl\u0131 pazarda\nithal somon bal\u0131klar\u0131n\u0131n kesildi\u011fi tahtalarda koronavirus bulundu\u011funa dair\ndevlet medyas\u0131nda \u00e7\u0131kan haberler do\u011frultusunda s\u00fcpermarket ve restoranlarda\nsomon sat\u0131\u015f\u0131 durdurulmu\u015f, \u00fclkede somon ithalat\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece\n\u00fclkemizin de dahil oldu\u011fu haber ajanslar\u0131nda bu konunun duyurulmas\u0131 t\u00fcketiciler\nnezdinde tedirginli\u011fe sebep olmu\u015f, bal\u0131k t\u00fcketimi olumsuz y\u00f6nde etkilenmeye\nba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Halbuki do\u011fadaki ve \u00e7iftliklerde k\u00fclt\u00fcr\u00fc yap\u0131lan bal\u0131k\nt\u00fcrlerinde ekonomik kay\u0131plara neden olan viral hastal\u0131klar bulunmakla beraber, SARS-CoV-2\nvir\u00fcs\u00fcn\u00fcn bal\u0131k gibi sucul canl\u0131lara bula\u015fmas\u0131 fizyolojik olarak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemektedir.\n\u00d6te yandan, bilimsel olarak sucul canl\u0131larda bir vaka bildirilmemi\u015f, sucul\nya\u015fam ile korona vir\u00fcs bula\u015f\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlardaki doku\nh\u00fccrelerinde bulunan ve vir\u00fcs\u00fcn h\u00fccreye girerek organizman\u0131n enfekte olmas\u0131n\u0131\nsa\u011flayan ACE-2 resept\u00f6rlerinin bal\u0131klarda bulundu\u011funa dair kesin bir \u00e7al\u0131\u015fma\nyoktur. Sadece bir k\u00f6pek bal\u0131\u011f\u0131 t\u00fcr\u00fcnde resept\u00f6rlerin bulundu\u011fu bildirilmi\u015f ancak\nvir\u00fcs ile resept\u00f6r\u00fcn ba\u011flant\u0131 kurabilmesi i\u00e7in gerekli enzimlerin salg\u0131land\u0131\u011f\u0131na\nili\u015fkin mutlak kan\u0131t bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenlerden dolay\u0131 somon dahil olmak\n\u00fczere bal\u0131klardan insanlara COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n bula\u015fmas\u0131 veya ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131\nger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir ihtimal olarak de\u011ferlendirilmektedir. Bu\nde\u011ferlendirmeyi destekler \u015fekilde \u00c7in\u2019deki vakalarda, somon bal\u0131klar\u0131ndan de\u011fil,\nbal\u0131\u011f\u0131 i\u015fleyen enfekte personelden bula\u015fman\u0131n kaynakland\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizde gerek yurti\u00e7i gerekse yurt d\u0131\u015f\u0131na sunulan taze ve i\u015flenmi\u015f bal\u0131k \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretilmektedir. \u00dclkemizden ihra\u00e7 edilen omurgal\u0131 ve omurgas\u0131z hi\u00e7bir sucul canl\u0131da vir\u00fcs\u00fcn tespit edildi\u011fine dair resmi veya gayri resmi bilgi yoktur. Bu minvalde COVID-19 riskinin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr bal\u0131\u011f\u0131, hala, her a\u00e7\u0131dan insan g\u0131das\u0131 olarak g\u00fcvenli bir protein kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

b) Akvaryum Sekt\u00f6r\u00fc \u00dczerindeki Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Akvaryum bal\u0131klar\u0131 pet hayvan\u0131 olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, halk\u0131m\u0131z\naras\u0131nda yayg\u0131n olarak kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan hobiler aras\u0131nda bulunmaktad\u0131r. COVID-19\ns\u00fcrecinde aylarca s\u00fcren ve sosyal ya\u015fam\u0131, etkile\u015fimi k\u0131s\u0131tlayan karantina\ntedbirleri insanlar\u0131 evlerde daha fazla vakit ge\u00e7irmek durumunda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Karantina\nd\u00f6neminde ya\u015f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n her bireyin evde ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcre i\u00e7erisinde stresinden\nar\u0131nmak ve me\u015fguliyetleri aras\u0131na akvaryumlardaki sucul canl\u0131lar\u0131 izlemeyi\ndahil etmesi, ya\u015fam\u0131n farkl\u0131 formlar\u0131na ili\u015fkin fark\u0131ndal\u0131klar\u0131n geli\u015fmesine\nkatk\u0131da bulunmu\u015ftur. Bal\u0131klar\u0131n beslenme, s\u00fcr\u00fc hareketleri, kendi i\u00e7erisindeki\nhiyerar\u015fi ve \u00fcreme hareketlerinin takip edilmesi insanlar\u0131n ilgisini\n\u00e7ekmektedir. Bu \u00f6zelliklerin beraberinde ekonomik olarak kolay temin edilmesi,\ninsanlara bula\u015fan hastal\u0131klar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir\u00e7ok evcil hayvana g\u00f6re g\u00fcvenli\nolmas\u0131, bak\u0131m\u0131n\u0131n kolay olmas\u0131 pandemi s\u00fcrecinde akvaryum bal\u0131klar\u0131na olan\nilgiyi artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bal\u0131klar\u0131n ticaretini yapan tedarik\u00e7i ve \u00fcreticiler de\nson zamanlarda d\u00fc\u015fen kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 talebin artmas\u0131yla kar\u015f\u0131layabilme imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015flar,\nakvaryumculuk ilgi \u00e7eken eski g\u00fcnlerine d\u00f6nmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, pandemi d\u00fcnyada uluslararas\u0131 ticaretin karantina tedbirlerinden dolay\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131yla birlikte akvaryum bal\u0131klar\u0131n\u0131n da dahil oldu\u011fu pet hayvan ithalat\u0131 da yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Halk aras\u0131nda s\u00fcs bal\u0131klar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan akvaryum bal\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fclkemizde de \u00f6nemli oranlarda yerli olarak \u00fcretimi bulunmaktad\u0131r. Akvaryum bal\u0131\u011f\u0131 ithalat\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131 yerli \u00fcretici i\u00e7in bir te\u015fvik yaratm\u0131\u015f, bu d\u00f6nemde yerli \u00fcreticiler devletin ekonomik desteklerinden de faydalanarak pazar paylar\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015f ve \u00fcretimlerini art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz yaz d\u00f6neminin ard\u0131ndan akvaryum bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na olan ilginin daha da art\u0131rmas\u0131, i\u00e7 pazardaki geni\u015flemenin devam etmesi beklenmektedir.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n

c) Eko-Turizm \u00dczerine Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pandemi nedeniyle b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada seyahatlerin \u00f6nce s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131\ndaha sonra durdurulmas\u0131yla birlikte turizm sekt\u00f6r\u00fc, COVID-19 salg\u0131n\u0131ndan\nekonomik olarak en olumsuz etkilenen sekt\u00f6r olarak \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Turizmin \u00e7e\u015fitli\nsaiklerle bulunulan ortamdan uzakla\u015f\u0131larak konaklamak gayesiyle yap\u0131lan bir\nt\u00fcketim faaliyeti oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, koronavir\u00fcs nedeniyle insan\nhayat\u0131na dahil olan yeni hassasiyetlerin bu faaliyeti do\u011frudan etkiledi\u011fi ve\nde\u011fi\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Konu sucul ekosistemler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda,\nseyahat yasaklar\u0131n\u0131n oldu\u011fu k\u0131sa d\u00f6nemde dahi (4 ay) sadece deniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda\n\u00e7evreyi kirletici faaliyetlerin ger\u00e7ekle\u015fmemesinin olumlu etkilerinin oldu\u011fu\ng\u00f6zlenebilmektedir. Bal\u0131klar da temelde vah\u015fi hayvanlar olduklar\u0131ndan insan\nbask\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 ya\u015fam b\u00f6lgelerinden uzakla\u015fm\u0131\u015flar ancak bu s\u00fcre\u00e7te bir\u00e7ok b\u00f6lgede\ndaha \u00f6nce ya\u015fayamad\u0131klar\u0131 alanlara geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin ka\u00e7ak z\u0131pk\u0131n\navc\u0131lar\u0131n\u0131n hedefi olan orfoz bal\u0131klar\u0131 art\u0131k k\u0131y\u0131lara daha \u00e7ok yakla\u015fmakta ve\nsakin bir davran\u0131\u015f g\u00f6stermektedirler. Denizlerimizde son y\u0131llarda insan\nkaynakl\u0131, \u00f6zellikle plastik kirlili\u011fi insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine olumsuz\netkileri bir yana bal\u0131klar\u0131n \u00fcremesini engelleyerek bal\u0131k neslinin devam\u0131n\u0131\ntehdit etmektedir. Tahrip edilmemi\u015f mercan resifleri, t\u00fcr ve adet olarak bal\u0131k\npop\u00fclasyonunun fazlal\u0131\u011f\u0131, i\u00e7erisinde her t\u00fcrl\u00fc deniz canl\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcreyip\nya\u015fayabildi\u011fi ye\u015fil deniz \u00e7ay\u0131rlar\u0131, temiz mavi veya turkuaz renkte g\u00f6r\u00fcnen bir\ndeniz, gelecekte turizmin toparlanmas\u0131na ve daha da geli\u015fmesine imk\u00e2n\nverebilecektir.<\/p>\n\n\n\n

            T\u00fcm d\u00fcnyada\noldu\u011fu gibi \u00fclkemizde ve g\u00fczel \u0130zmir\u2019imizde etkileri \u00fcz\u00fcc\u00fc bi\u00e7imde g\u00f6zlenen COVID\n19 pandemisi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik unsurlar\u0131n\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesi ve su kaynaklar\u0131\nile dost \u201cmavi bir ya\u015fam\u201d olu\u015fturabilmenin uzak bir hayal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bize\ng\u00f6stermektedir. Su kaynakl\u0131 g\u0131dalardan, hobi bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na, eko-turizmden\nara\u015ft\u0131rmalara kadar t\u00fcm faaliyet alanlar\u0131 ye\u015fil ve mavi b\u00fcy\u00fcme ilkeleri ile\nyeniden ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, pandeminin yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklardan yeni f\u0131rsat\nalanlar\u0131 \u00fcretebilmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n