{"id":264,"date":"2020-06-18T08:22:16","date_gmt":"2020-06-18T08:22:16","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=264"},"modified":"2020-06-18T08:23:50","modified_gmt":"2020-06-18T08:23:50","slug":"264","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/06\/18\/264\/","title":{"rendered":"COVID-19 S\u00fcrecinde Ye\u015fil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Ba\u015flatmak – 1"},"content":{"rendered":"\n

H\u00fclya ULUSOY SUNGUR
<\/strong>Uzman
YDO
hulya.ulusoy@izka.org.tr<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gezegenimiz\ns\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7indedir. \u00dczerindeki canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar pek\n\u00e7ok alt sistemden olu\u015fan ve \u00fcyelerinin denge i\u00e7inde oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck bir ekosistemi\nolu\u015fturur. Bu ekosistem, d\u00fcnyan\u0131n varolu\u015fundan itibaren b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler\nya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r ve hep i\u00e7indeki dengeyi korumaya y\u00f6nelik evrilir, geli\u015fir. Ekosistemin\nher bir \u00fcyesi hem bu ekosistemden beslenir, bu ortamda \u015fekillenir, hem de her\n\u00fcye e\u015fit \u00f6nemdeki varl\u0131\u011f\u0131 ile ekosistemin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\nsa\u011flar. Cans\u0131z ve devasa b\u00fcy\u00fckl\u00fckte varl\u0131klardan g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyen en k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131\nvarl\u0131klara kadar her bir \u00fcye birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu ba\u011f denge i\u00e7inde var olma\ny\u00f6n\u00fcnde geli\u015fim g\u00f6sterir. Ekosistem olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve onarma yetenekleri \u00e7ok\ngeli\u015fmi\u015ftir, herhangi bir tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u0131zl\u0131ca reaksiyon alma yetisine\nsahiptir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel\ndo\u011fal ekosistem, bu \u00fcyelerin olu\u015fturdu\u011fu ve birbirleriyle ili\u015fki i\u00e7inde pek \u00e7ok\nalt sistem\/ekosistemlerden meydana gelmektedir. Bu ekosistemle s\u00fcrekli ili\u015fki\ni\u00e7inde olan insan uygarl\u0131\u011f\u0131 kendi sistemlerini olu\u015fturmu\u015ftur; sosyal, politik,\nyerle\u015fik ve ekonomik sistemler. Bu sistemlerin d\u00fcnyan\u0131n do\u011fal ekosistemiyle\netkile\u015fimi, \u00e7o\u011funlukla dengeyi bozma y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130nsan bir taraftan do\u011fal\nekosistemin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yken di\u011fer taraftan da ekosistemdeki dengeye en\n\u00e7ok zarar veren \u00fcyedir. <\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\nuygarl\u0131\u011f\u0131 da s\u00fcrekli bir geli\u015fim i\u00e7indedir. 20.yy\u2019da gittik\u00e7e h\u0131zlanan bu\ngeli\u015fim son 30 y\u0131lda b\u00fcy\u00fck bulu\u015flara ve insan sistemlerinde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlere\nsahne olmu\u015ftur. Bu de\u011fi\u015fim bir taraftan kendi psikolojik uyum kapasitesini ve\nsosyal sistemi zorlarken di\u011fer taraftan da yerk\u00fcreye b\u00fcy\u00fck zarar vermektedir; d\u00fcnya\ninsan eliyle olu\u015fturulmu\u015f sistemlerin geli\u015fimi nedeniyle gezegenimizin cevap\nveremeyece\u011fi bir h\u0131zla de\u011fi\u015fiyor. <\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda\nher ekosistem geli\u015fir, uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ilerlemesi de do\u011fald\u0131r. Buradaki sorun\ngeli\u015fimin tarz\u0131d\u0131r. D\u00fcnyadaki do\u011fal ekosistemin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuzu, kendi\nhaklar\u0131m\u0131z kadar di\u011fer \u00fcyelerin de haklar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6z ard\u0131 eden ve\nekosistemdeki alt sistemleri bozan, yok eden bir geli\u015fme h\u0131z\u0131 ve tarz\u0131. \u0130nsan\nfaaliyetleri sonucu do\u011fal kaynaklar\u0131n t\u00fcketilmesi, artan \u00e7evre kirlili\u011fi ve\niklim de\u011fi\u015fikli\u011fi d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fini tehdit etmektedir. Ne var ki buna neden\nolan insan sistemleri de; o ekosistemin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu, ondan beslendi\u011fi ve\nonu kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sorunlar ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Gezegenimizin ve\nuygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in geli\u015fim tarz\u0131m\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fmesi zorunlu\nhale gelmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Bilim\ninsanlar\u0131, ekonomistler, toplum uzmanlar\u0131, politikac\u0131lar, i\u015f d\u00fcnyas\u0131, \u00e7evreci\ngruplar gibi pek \u00e7ok farkl\u0131 kesim uzun s\u00fcredir bu konuyu tart\u0131\u015f\u0131yorlar.\nB\u00fcy\u00fcmenin ve geli\u015fimin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekten bu gerekli mi? Ya da ya\u015famak\nveya \u00fcretmek veya daha iyi hissetmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz t\u00fcketim\ntarz\u0131m\u0131z\u0131n bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ekosistemi iyile\u015ftirebilecek, onunla uyumlu,\nonu koruyan bir b\u00fcy\u00fcme m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? <\/p>\n\n\n\n

Bu\ntart\u0131\u015fmalar farkl\u0131 \u00f6l\u00e7eklerde, farkl\u0131 platformlarda uzun s\u00fcredir devam ediyor.\nAncak art\u0131k bilim insanlar\u0131 ile birlikte OECD, BM, AB gibi pek \u00e7ok uluslararas\u0131\nkurulu\u015f veya topluluk da bu tarz bir de\u011fi\u015fimin sadece do\u011fal ekosistem i\u00e7in\nde\u011fil, b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmenin hem ekonomik hem de sosyal a\u00e7\u0131dan\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in zorunlu oldu\u011fu konusunda hemfikirler. Bu kurulu\u015flar ve\nbilim insanlar\u0131 ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00f6nermekte, de\u011fi\u015fimin hem kavramsal\nzeminini hem de model ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 uygarl\u0131\u011fa sunmaktalar. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin,\nye\u015fil b\u00fcy\u00fcme kavram\u0131 tam da bu noktada d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hayata ge\u00e7irilmesine y\u00f6nelik\nbir b\u00fcy\u00fcme modeli. \u0130lk defa 2005 y\u0131l\u0131nda \u201c\u00e7evre odakl\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik\nb\u00fcy\u00fcme\u201d olarak ortaya \u00e7\u0131kan ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme kavram\u0131 \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan\n\u00fclkeler i\u00e7in yeni ve rekabet\u00e7i bir b\u00fcy\u00fcme stratejisi olarak kabul edilmektedir.\n(UN, 2020) OECD\n(Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma \u00d6rg\u00fct\u00fc), ye\u015fil b\u00fcy\u00fcmeyi \u201c\u00e7evresel etmenlerin ve\ndo\u011fal kaynaklar\u0131n insanlar\u0131n refah\u0131n\u0131 ve esenli\u011fini sa\u011flamaya devam ettikleri,\ndi\u011fer taraftan ise ekonominin de bu hususlar\u0131 dikkate alarak geli\u015fti\u011fi bir\nsistem\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r (OECD, 2009 ve 2011).<\/p>\n\n\n\n

Ekonomideki\ntrendler ve \u00e7evresel bozulma h\u0131z\u0131 bu \u015fekilde devam ederse, 2030 y\u0131l\u0131nda her iki\nalanda da geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir noktaya ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131 pek \u00e7ok kaynak taraf\u0131ndan\nifade edilmektedir. Ulusal ve uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n ve platformlar\u0131n ortaya\nkoydu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmler ortak sorumluluk bilinci ile ye\u015fil teknolojiler ve ye\u015fil\ni\u015flere yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve daha kapsay\u0131c\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in ye\u015fil\nd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc h\u0131zland\u0131rmay\u0131 i\u015faret etmektedir. Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kuruluna\nba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan UNCTAD (BM Ticaret ve Kalk\u0131nma Konferans\u0131), 2019 y\u0131l\u0131\n\u201cYeni Bir K\u00fcresel Ye\u015fil Anla\u015fmay\u0131 Finanse Etmek\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Ticaret ve Kalk\u0131nma\nRaporu, k\u00fcresel ekonomik sistemin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 istikrars\u0131zla\u015fma, artan bor\u00e7,\nbelirsizlik, gelirin kutupla\u015fmas\u0131 ve artan i\u015fsizlik gibi sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in\nyeni teknolojilerle ilgili f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirmeye, temiz enerji, ula\u015f\u0131m ve\ng\u0131da sistemlerine b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapmaya ihtiya\u00e7 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmektedir.\nHedeflenen ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yani ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in \u00fcretim, t\u00fcketim ve payla\u015f\u0131m\ntarz\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmek zorunday\u0131z.  (UNCTAD,\n2019).<\/p>\n\n\n\n

Son\nolarak Avrupa Birli\u011fi, 11 Aral\u0131k 2019\u2019da Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fcme yol haritas\u0131 olarak\n\u201cYe\u015fil Anla\u015fma\u201dy\u0131 (Green Deal) a\u00e7\u0131klayarak farkl\u0131 bir ad\u0131m att\u0131. Ye\u015fil anla\u015fma,\ndaha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalara benzer \u015fekilde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve \u00e7evresel bozulmay\u0131\nb\u00fcy\u00fck bir tehdit olarak tan\u0131ml\u0131yor. Fakat bu politika belgesindeki b\u00fcy\u00fck fark \u201c2050\ny\u0131l\u0131nda iklim n\u00f6tr olmay\u0131\u201d<\/em> hedeflemesi. Bu hedefin yan\u0131nda ekonomik\nb\u00fcy\u00fcmenin iki kat\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 zamanda \u201ckimseyi ve hi\u00e7bir yeri\narkada b\u0131rakmamay\u0131\u201d<\/em> da ama\u00e7l\u0131yor. Ye\u015fil Anla\u015fma\u2019y\u0131 hayata ge\u00e7irmeye kararl\u0131\ng\u00f6r\u00fcnen AB, bu hedef i\u00e7in h\u0131zla farkl\u0131 alanlara y\u00f6nelik politika ve strateji\nbelgeleri olu\u015fturmaya ve kanunlar yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131. \u201c\u0130klimsel ve \u00e7evresel\nsorunlar\u0131 f\u0131rsata \u00e7evirerek\u201d<\/em> ger\u00e7ekle\u015ftirilecek bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u201cadil\u201d<\/em>\nve \u201ckapsay\u0131c\u0131\u201d<\/em> olaca\u011f\u0131 da \u0131srarla vurgulan\u0131yor. (AB, 2020) <\/p>\n\n\n\n

Bu\ntarz bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in uygarl\u0131\u011f\u0131n olu\u015ftu\u011fu t\u00fcm sistemlerin en k\u0131sa s\u00fcrede\nde\u011fi\u015fmesi gerekmekte. Gezegenimizin ve uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in\nneredeyse Kafka\u2019n\u0131n D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm eserinde oldu\u011fu kadar h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim gerekiyor.\nPeki bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bu kadar h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fime adapte\nolunabilir mi? 2020 y\u0131l\u0131na kadar hi\u00e7 kimse bu soruya \u201cevet\u201d cevab\u0131n\u0131 veremezdi.\nAncak 2020 y\u0131l\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuran bir salg\u0131n; COVID-19 Salg\u0131n\u0131 bireylerin,\ndevletlerin, kurumlar\u0131n bu soruya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Do\u011fal ekosistemin\ng\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyen k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckte bir \u00fcyesi sadece insan\u0131n de\u011fil, insan eliyle\nolu\u015fan t\u00fcm sistemleri tehdit ediyor. Teknoloji ve bilim hen\u00fcz etkili bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\nbulamad\u0131. \u0130nsan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u00fcm sistemleri bu s\u00fcrece adapte olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. T\u00fcm\nd\u00fcnyada vir\u00fcsle m\u00fccadele ediliyor; k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte al\u0131nan ortak kararlarla\nsosyal al\u0131\u015fkanl\u0131klar, \u00fcretim ve t\u00fcketim e\u011filimleri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde de\u011fi\u015fmek\nve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131s\u0131tlanmak zorunda kald\u0131. Bireysel ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131\nde\u011fi\u015fti\u011fi gibi en \u00e7arp\u0131c\u0131 etki s\u0131nai \u00fcretim ve hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde oldu. Bu\nsekt\u00f6rler \u015fu anda ya durdular ya da i\u015f s\u00fcreklili\u011fi amac\u0131 ile de\u011fi\u015ftiler ya da\nde\u011fi\u015fim aray\u0131\u015f\u0131ndalar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte\ngezegenimizi kurtarmak ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan sonu de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in h\u0131zl\u0131 bir\ns\u00fcrede t\u00fcm sistemlerimizi de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcm\u00fcz oldu\u011funu bu salg\u0131n sayesinde\ng\u00f6sterdik (\u00f6\u011frendik). Bunu f\u0131rsat olarak g\u00f6rmek, salg\u0131nla m\u00fccadele s\u00fcrecini\nye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in bir haz\u0131rl\u0131k s\u00fcreci olarak de\u011ferlendirmek elimizde. Faaliyetlerimizin\nbir sonucu var, bunun sorumlulu\u011funu uygarl\u0131k olarak almak ve do\u011fal olan geli\u015fme\ntarz\u0131m\u0131z\u0131 uyumla\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z. Ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ba\u015fka bir\nb\u00fcy\u00fcme modelinin asl\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 insanl\u0131k olarak kabul etmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n

Ye\u015fil\nb\u00fcy\u00fcme; ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sadece bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 veya pembe bir hayal de\u011fil; ekosistem\nbak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile; sosyal, \u00e7evresel ve ekonomik sistemlerin de\u011fi\u015fimine y\u00f6nelik\npek \u00e7ok ara\u00e7 ve politikan\u0131n hayata ge\u00e7irilmesini gerekli g\u00f6r\u00fcyor. Sorumlu\nt\u00fcketim, \u00fcretimde entegre kaynak verimlili\u011fi\/eko-verimlilik uygulamalar\u0131,\nyenilenebilir enerji kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ye\u015fil teknolojilerin\ngeli\u015ftirilmesi, ye\u015fil i\u015flerin art\u0131r\u0131lmas\u0131, ye\u015fil tasar\u0131m\u0131n kullan\u0131lmas\u0131,\nkentle\u015fmenin de\u011fi\u015fimi, d\u00f6ng\u00fcsel ekonomiye ge\u00e7i\u015f, toplumsal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte\nkapsay\u0131c\u0131 politikalar\u0131n geli\u015ftirilmesi ve adil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm gibi pek \u00e7ok pratik\neylem alan\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. (UNCTAD, 2019)  \n<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da\nsay\u0131lan eylem alanlar\u0131n\u0131n her biri farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve bilimsel yakla\u015f\u0131m, farkl\u0131\nteknolojilerin ve ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131, yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma ve bilin\u00e7lendirme\nstratejileri gibi alt \u00f6gelerden olu\u015fmakta. S\u00f6z konusu strateji ve eylem\nalanlar\u0131; fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu hat\u0131rlatmak amac\u0131\nile gelecek yaz\u0131larda ele al\u0131nacak. COV\u0130D-19 ile\nm\u00fccadele s\u00fcrecinde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimleri ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fimizi ve uyum\nkapasitemizin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu tekrar hat\u0131rlad\u0131k. Bu s\u00fcreci sadece salg\u0131n\u0131\ny\u00f6netme s\u00fcreci olarak g\u00f6rmemek; gezegenimizin kurtulu\u015fu i\u00e7in ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc <\/a>ba\u015flatmaya y\u00f6nelik <\/a>bir haz\u0131rl\u0131k s\u00fcreci olarak g\u00f6rmek gerekiyor. Toplumsal,\nekonomik veya ekolojik rol\u00fc ne olursa olsun her bir birey, ekosistemin her bir\n\u00fcyesi bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde \u00e7ok \u00f6nemli roller \u00fcstlenmeye haz\u0131rlanmal\u0131.  <\/p>\n\n\n\n

KAYNAK\u00c7A:\n<\/strong><\/p>\n\n\n\n