{"id":250,"date":"2020-05-27T13:46:54","date_gmt":"2020-05-27T13:46:54","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=250"},"modified":"2020-06-01T14:01:11","modified_gmt":"2020-06-01T14:01:11","slug":"virus-salgini-vesilesiyle-kent-ve-bolgelerin-bagisikliklarinin-guclu-olmasi-ne-ifade-ediyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/05\/27\/virus-salgini-vesilesiyle-kent-ve-bolgelerin-bagisikliklarinin-guclu-olmasi-ne-ifade-ediyor\/","title":{"rendered":"Vir\u00fcs Salg\u0131n\u0131 Vesilesiyle; Kent ve B\u00f6lgelerin Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131n G\u00fc\u00e7l\u00fc Olmas\u0131 Ne \u0130fade Ediyor?"},"content":{"rendered":"\n

Ekrem AYALP<\/strong>
Uzman
Proje Uygulama ve \u0130zleme Birimi<\/em>
ekrem.ayalp@izka.org.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

Tarih boyunca\nkrizler ister ekonomik nedenli ister do\u011fa olaylar\u0131ndan kaynakl\u0131, isterse de\nter\u00f6rizm gibi insan yap\u0131m\u0131 gerek\u00e7elerle olsun g\u00fcndelik hayat\u0131n ve \u00f6zellikle son\nbirka\u00e7 y\u00fczy\u0131ld\u0131r bu hayatlar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lman\u0131n mekanlar\u0131 olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 yerler\nolan kentlerin ola\u011fan i\u015fleyi\u015finde \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131n\nhastal\u0131klar, b\u00fcy\u00fck yang\u0131nlar benzeri olaylar, hijyen sa\u011flamaya y\u00f6nelik\naltyap\u0131lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131, afetlerin olu\u015fma gerek\u00e7elerini asgari seviyeye\n\u00e7ekecek ve acil m\u00fcdahaleyi etkin k\u0131lacak mek\u00e2nsal d\u00fczenlemeleri i\u00e7erecek\nbi\u00e7imde kentlerin planlanmas\u0131 ve kent mekan\u0131n\u0131n tasarlanmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme\ngetirmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde teknolojik geli\u015fmeler de kent ve b\u00f6lgelerin\nyap\u0131s\u0131nda ciddi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektedir; demiryollar\u0131\ntaraf\u0131ndan \u015fekillenen mek\u00e2nsal \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin otomobilin seri \u00fcretimi sonras\u0131nda\nde\u011fi\u015fimi ya da dijital teknolojilerin son y\u0131llarda g\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131z,\nrutinlerimiz ve ihtiya\u00e7 tan\u0131mlamalar\u0131m\u0131z \u00fczerindeki etkileri gibi\u2026 <\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n ve\ninsan yerle\u015fimlerinin giderek daha fazla birbiri ile temas ve etkile\u015fim halinde\noldu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Covid-19 vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 bizlere\nya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131, \u00fcretken olan ve olmayan faaliyetlerimizi, gelece\u011fe ili\u015fkin\nbeklentilerimizi, \u00f6nceliklerimizi, hedeflerimizi ve nihayetinde bunlar\u0131\nger\u00e7ekle\u015ftirecek kapasite ve becerilerimizi yeniden de\u011ferlendirmeye zorluyor.\nElbette \u00f6ncelikle hayatta kalmak ve sonras\u0131nda da toparlanmak i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131\ngerekenlerin neler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek durumunday\u0131z. Bu, bireysel \u00f6l\u00e7ekten\nba\u015flayan ve iktisadi, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mlardan bir\u00e7ok ba\u015fka d\u00fczeyde\nili\u015fkili oldu\u011fumuz, bize ait olan yap\u0131lar\u0131n ve mekanizmalar\u0131n\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ile ilgili. \u0130\u00e7erisinden ge\u00e7ti\u011fimiz s\u00fcrece ili\u015fkin olarak\n\u00fczerinde uzla\u015f\u0131lan en temel tespit, bu s\u00fcrecin ne \u015fekilde ilerleyece\u011fine\ny\u00f6nelik belki de tarihte ya\u015fanan en derin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik hallerinden birisi ile\nkar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olunmas\u0131. Ola\u011fan i\u015fleyi\u015fi duraksatan ki\u015fisel ve kurumsal\ntedbirler neticesinde kimlerin, hangi iktisadi faaliyetlerin, hangi sosyal\npratiklerin ne \u015fekilde ve \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilendi\u011fini \u015fu anda tespit etmek bir zorluk\niken, ger\u00e7ekle\u015feceklere yani gelece\u011fe y\u00f6nelik kestirimler yaparak geli\u015fmeleri\ny\u00f6netmek ve denetlemek de bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik nedeniyle her zamankinden daha zor\nolabilecektir. <\/p>\n\n\n\n

Kentsel ve\nb\u00f6lgesel sistemlerin artan belirsizlik ve karma\u015f\u0131kl\u0131k ko\u015fullar\u0131nda nas\u0131l\ndavrand\u0131klar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da bu davran\u0131\u015f olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n belirlenmesi\nve y\u00f6nlendirilmesi ile farkl\u0131 geli\u015fim senaryolar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi konular\u0131\nkentsel ve b\u00f6lgesel kalk\u0131nma ve planlama yaz\u0131n\u0131nda uzunca say\u0131labilecek bir\ns\u00fcredir g\u00fcndemdedir. 1990\u2019lara de\u011fin g\u00f6rece kapal\u0131 sistemler olarak\nkavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lan kent ve b\u00f6lgelerin, k\u0131saca k\u00fcreselle\u015fme diyebilece\u011fimiz\ngeli\u015fmeler neticesinde giderek birbirleri ile daha karma\u015f\u0131k ve ba\u011flay\u0131c\u0131\nili\u015fkiler i\u00e7erisine girmi\u015f olduklar\u0131 bilinmektedir. Di\u011fer taraftan, sosyo-mek\u00e2nsal\nolu\u015fumlar olan bu yerlerdeki farkl\u0131 akt\u00f6rlerin tercihleri ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da\nsistem i\u015fleyi\u015fine i\u00e7kin oldu\u011fu kuramsal alanda kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f, dolay\u0131s\u0131yla bu\na\u00e7\u0131k sistemlerin \u00f6zg\u00fcl ve kendi kendini \u00f6rg\u00fctleyen nitelikleri olan karma\u015f\u0131k\nsistemler oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Karma\u015f\u0131k sistemlerde, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan yeni\ndurumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda verilen tepki ve uyum g\u00f6sterme neticesinde d\u0131\u015fsal bir\nm\u00fcdahaleye gerek duymaks\u0131z\u0131n kendi kendini \u00f6rg\u00fctlemesi ve sonras\u0131nda da yeni\nko\u015fullara uygun bi\u00e7imde kendisini yeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmesi\nbeklenir. Covid-19 vir\u00fcs salg\u0131n\u0131na benzer krizlerle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak ve benzerlerinin\nileride de ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi ger\u00e7ekli\u011fiyle beraber ya\u015famay\u0131 \u00f6\u011frenmek, kentsel ve\nb\u00f6lgesel sistemlerin g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 bir olgu olacakt\u0131r.\nBu ba\u011flamda, kalk\u0131nma ve planlama yaz\u0131n\u0131nda da \u2018resilience\u2019 (diren\u00e7, uyum,\nesneklik, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k) kavram\u0131 g\u00fcncel bir tart\u0131\u015fma alan\u0131 olarak ortaya\n\u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131\nve derinli\u011fi giderek artan ekolojik bunal\u0131mlar, afetler ve bunlar\u0131n y\u00f6netilmesi\nsorunsal\u0131na yan\u0131t aray\u0131\u015flar\u0131 do\u011frultusunda ortaya \u00e7\u0131kan \u2018uyum kapasitesi- resilience<\/em>\u2019 kavram\u0131 daha sonralar\u0131,\niktisadi krizlerin kent ve b\u00f6lgesel sistemler \u00fczerindeki farkl\u0131la\u015fan\netkilerinin ve bu sistemlerin yeniden toparlanma becerilerindeki\nfarkl\u0131la\u015fmalar\u0131n sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f ve ekonomik uyum ve esneyebilirlik\nkonusu g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Artan ekolojik ve ekonomik bunal\u0131mlar\u0131n\ny\u00f6netilebilmesi, Erayd\u0131n\u2019\u0131n (2011:202) ifadesi ile \u201cbelirleyici g\u00fc\u00e7ler ile rastlant\u0131sal olaylar, yap\u0131sal etkenler ile\nbireysel eylemler, do\u011frusall\u0131k ile olumsall\u0131k aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimi\nde dikkate alan ve olas\u0131 bir y\u0131k\u0131m\u0131 engelleyebilmek \u00fczere beklenmedik \u015foklar\u0131\nkar\u015f\u0131layabilecek, mekansal birimlerin s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015fen ko\u015fullara uyum\nsa\u011flayabilmelerini ve evrilebilmeleri kolayla\u015ft\u0131racak \u2018esnek-uyum\u2019 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131\ngerekli k\u0131lmaktad\u0131r<\/em>\u201d (Erayd\u0131n, 2011).<\/p>\n\n\n\n

\u0130ktisadi olarak\nbir b\u00f6lgenin d\u0131\u015f etkiye haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131, tepki vermesi ve bu etki sonras\u0131nda\nkendini toparlama becerisi bak\u0131m\u0131ndan ba\u015far\u0131 g\u00f6stermesinin arkas\u0131nda yatan\netmenler yaz\u0131nda; g\u00fc\u00e7l\u00fc bir b\u00f6lgesel yenilik sisteminin olmas\u0131, \u00f6\u011frenen b\u00f6lge\nolunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00f6zelliklerin varl\u0131\u011f\u0131, modern ve verimli ula\u015ft\u0131rma ve\nileti\u015fim altyap\u0131lar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, yetenekli, giri\u015fimci ve yenilik\u00e7i i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn\nmevcudiyeti, ak\u0131ll\u0131ca sermaye sa\u011flayan bir finansal destek sisteminin olmas\u0131 ve\ntekil de\u011fil \u00e7e\u015fitlenmi\u015f bir ekonomik kapasitenin varl\u0131\u011f\u0131 olarak \u00f6zetlenebilmektedir\n(Ta\u015fan Kok, 2016). Bu ve benzer niteliklerin kriz an\u0131nda ve sonras\u0131ndaki\ntoparlanma evresinde ne y\u00f6nde ve \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili oldu\u011fu her bir b\u00f6lgede farkl\u0131l\u0131k\ng\u00f6sterebilmektedir. \u00d6rne\u011fin Erayd\u0131n (Erayd\u0131n,\n2013), T\u00fcrkiye\u2019deki 26 b\u00f6lgenin yak\u0131n tarihli ekonomik krizler ve\nsonras\u0131ndaki performanslar\u0131n\u0131 inceledi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ekonomik \u00e7e\u015fitlenmenin\nkriz d\u00f6neminde de\u011fil, kriz sonras\u0131 d\u00f6nemdeki b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu,\nte\u015fvik tedbirlerinin ise krizde olumlu bir etki yaratt\u0131\u011f\u0131 saptan\u0131rken, kriz\nsonras\u0131nda t\u00fcm kamu politikalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmedeki etkilerinin beklentilerin\ntersine \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6lge\nekonomilerinin krizlere ne \u015fekilde tepki verdi\u011fine ili\u015fkin olarak yaz\u0131nda \u00f6ne\n\u00e7\u0131kan de\u011ferlendirme \u00e7er\u00e7evesini ortaya koyan Erayd\u0131n, sistemlerind\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 koyma ba\u011flam\u0131\noldu\u011funu belirtir ve bu kar\u015f\u0131 koyu\u015fta belirleyici olan etmenler, b\u00f6lgelerin\nk\u0131r\u0131lganl\u0131k boyutu (lokasyon, sekt\u00f6rel kompozisyon, vb.) ile ili\u015fkilendirilebilir.\nBir ikinci ba\u011flam yeniden toparlanma g\u00fcc\u00fcd\u00fcr ve b\u00f6lgenin kaynaklar\u0131n\u0131n\n(fiziksel, sosyal, be\u015feri, mali) ne oldu\u011fu ile ili\u015fkilenir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ba\u011flam\nyeniden \u00f6rg\u00fctlenmedir ve bu o b\u00f6lgenin uyum kapasitesi (uzmanla\u015fma – \u00e7e\u015fitlenme\nikilemi, sekt\u00f6rlerin teknoloji-yo\u011fun ya da emek-yo\u011fun olmas\u0131, y\u00f6neti\u015fimin\ngeli\u015fmi\u015fli\u011fi, vb.) ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Son olarak, kriz \u00f6ncesi b\u00fcy\u00fcme\ndo\u011frultusunu de\u011fi\u015ftirmeye olanak veren \u2018yenilenme\u2019yi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in\neylemler ve politikalar\u0131n ne \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi belirleyici olacakt\u0131r. Bu son\nboyut asl\u0131nda, her \u00f6l\u00e7ekte kurumlar\u0131m\u0131z\u0131, de\u011ferler sistemimizi ve normlar\u0131m\u0131z\u0131,\nal\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmenin en temel g\u00fcncelimiz oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finin\nalt\u0131n\u0131 \u00e7izmektedir. Yenilenme, en ba\u015fta da ifade etti\u011fimiz \u00fczere, gelece\u011fe\nili\u015fkin beklentilerimizi, \u00f6nceliklerimizi, hedeflerimizi ve nihayetinde bunlar\u0131\nger\u00e7ekle\u015ftirecek kapasite ve becerilerimizi yeniden de\u011ferlendirmeyi zorunlu\nko\u015farken, kalk\u0131nman\u0131n temel sorunsal\u0131 olan, kaynaklar\u0131n nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, toplumsal\nolarak ne \u015fekilde b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve bu \u00fcretim ve payla\u015f\u0131ma ili\u015fkin pratikler\nger\u00e7ekle\u015firken g\u00fc\u00e7 dengelerinin nas\u0131l olu\u015fturuldu\u011funun \u00f6nemini ifade\netmektedir. Kaynaklar\u0131n (iktisadi, ekolojik, sosyal, teknolojik, vb.) nas\u0131l\nkullan\u0131laca\u011f\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131 teknik bir husus de\u011fil, aksine do\u011frudan de\u011ferler\nsistemi ile ili\u015fkilidir (Sen, 1999).  <\/p>\n\n\n\n

De\u011ferler\nsistemini yenilerken de \u00f6rne\u011fin ekolojik yakla\u015f\u0131m ve de\u011ferleri mevcut genel\nge\u00e7er yakla\u015f\u0131mlara eklektik bi\u00e7imde eklemek yerine, yeni de\u011ferler sistemine\ni\u00e7sel bir \u00f6\u011fe olarak yap\u0131land\u0131rmak gere\u011fi g\u00fcncel ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z krizlerle beraber daha\n\u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u201cNas\u0131l\nki beden sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in neredeyse her g\u00fcn yeni bir isimle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir\ndiyet program\u0131ndan ba\u015fka bir diyet program\u0131na ge\u00e7mek yerine, sa\u011fl\u0131kl\u0131\nbeslenmeyi bir ya\u015fam bi\u00e7imi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemiz gerekiyorsa..\u201d <\/em>(Paker, 2017), insan yerle\u015fimlerini, kentleri ve b\u00f6lgeleri\ndaha diren\u00e7li hale getirebilmek i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n yapmas\u0131 gereken k\u00f6kten bir\nzihniyet de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmesi gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Benzer \u015fekilde, elbette ki\ng\u00fcncelin gerektirdi\u011fi s\u0131cak sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in acil teknolojik,\nmedikal \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r ancak, sorunlar\u0131 yaratan mevcut\nd\u00fczenimizi de\u011fi\u015ftirmemiz bundan sonra bir zorunluluktur denilebilir (Sert, 2020). Dolay\u0131s\u0131yla dikkatimizi ve ilgimizi bu zorlu de\u011fi\u015fimi nas\u0131l\nyapabilece\u011fimiz \u00fczerine odaklamak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc salg\u0131n sonras\u0131\nya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131n yeni bi\u00e7imi i\u00e7in al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k ve ge\u00e7ici \u00e7\u00f6z\u00fcmler ne pahas\u0131na oldu\u011fu\netrafl\u0131ca de\u011ferlendirilmeksizin, Sert\u2019in de belirtti\u011fi gibi hemen haz\u0131rda;\ninsans\u0131z fabrikalar, online toplant\u0131lar ve e\u011fitimler, vb. teknolojik imkanlar\nde\u011ferler sistemimizi kuvvetlendiren, kolayla\u015ft\u0131ran durumlarda kullan\u0131lacak ve\ndaha yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmler de ara\u015ft\u0131r\u0131lacak, ancak sorulmas\u0131 gereken bir soru daha\nvar; ya\u015famak istedi\u011fimiz yer, yani gelece\u011fin kentleri \u2018ak\u0131ll\u0131\u2019 olacak mutlaka\nama yaln\u0131zca bol cam, bol \u00e7elik, bol chip, bol g\u00f6zleyen mercek ve mesafeli\nya\u015famlardan m\u0131 ibaret? Sokaklar\u0131m\u0131z\u0131, \u015fehirlerimizi geri almam\u0131z, g\u00fcven\nduygusunu yeniden tesis etmemiz ve Richard Sennett\u2019in muhte\u015fem eseri \u2018Kamusal \u0130nsan\u0131n \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc<\/em>\u2019ne bir kez daha\ndikkat kesilmemiz gerekiyor.  <\/p>\n\n\n\n

Covid-19 vir\u00fcs\nsalg\u0131n\u0131 d\u00f6neminde sosyal medyada ve akademide yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131 takip\netti\u011fimizde, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde g\u00fcndemimizde yer almas\u0131 en muhtemel baz\u0131\nkonular y\u00fczeye \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131n neredeyse t\u00fcm\u00fc kent ve\nb\u00f6lgelerin diren\u00e7lili\u011fi, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve esenli\u011fi ile do\u011frudan ilintilidir. S\u0131kl\u0131kla\nde\u011finilen konulardan birisi, insani kalk\u0131nma yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n de\u011ferler sistemimizin\nmerkezine oturtulmas\u0131 gereklili\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez olan ve a\u015f\u0131r\u0131\nt\u00fcketimi te\u015fvik eden ekonomik sekt\u00f6rlerde k\u00fc\u00e7\u00fclmeye gidilirken, kritik kamu\nsekt\u00f6rleri denilebilecek enerji, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve di\u011fer sosyal politika\nalanlar\u0131nda do\u011fru yat\u0131r\u0131m ve yenilik\u00e7i aray\u0131\u015flara gidilmesi gerekti\u011fi\ns\u00f6ylenebilir. L\u00fcks t\u00fcketim ve seyahatin azalt\u0131lmas\u0131 da yine yeni d\u00f6nemde esasl\u0131\npolitika de\u011fi\u015fikliklerini gerektiren hususlar olarak belirtilmektedir (Hollanda Merkezli\nAkademisyenlerden 5 Maddelik Bildiri, 2020).\nBir di\u011fer can al\u0131c\u0131 konu tar\u0131m ve g\u0131da sekt\u00f6rleri ile ili\u015fkilidir. G\u0131da\ng\u00fcvencesi ve g\u00fcvenli\u011fine ili\u015fkin herkesin endi\u015fe duymakta oldu\u011fu bir deneyim\nya\u015famaktay\u0131z. End\u00fcstriyel tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde sorgulanmas\u0131\ngereklili\u011fi vurgulan\u0131rken (Tem\u00fcrc\u00fc, 2020), yenileyici agro-ekolojik tar\u0131m y\u00f6ntemlerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131,\nk\u0131sa \u00fcr\u00fcn zincirlerini g\u00f6zeten kapsaml\u0131 yerel g\u0131da planlamas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n\nyap\u0131lmas\u0131, tar\u0131msal \u00fcretimde g\u00f6r\u00fcnmez olan ve arz istikrar\u0131nda da \u00e7ok \u00f6nemli\nbir yeri olan mevsimlik i\u015f\u00e7ilik, \u00e7ocuk i\u015f\u00e7ili\u011fi, m\u00fclteci eme\u011fi gibi alanlarda,\nadil ve insana yara\u015f\u0131r \u00fcretim pratiklerinin hayata ge\u00e7irilmesi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\nsalg\u0131n ko\u015fullar\u0131nda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131nda bu hususlar\u0131n ciddiyetle ele al\u0131nmas\u0131\ngerekiyor. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k, ekolojinin korunmas\u0131 ve ekolojik de\u011ferlerin\ngeli\u015ftirilmesi ile do\u011frudan ilgili, ancak tek belirleyicisi de\u011fil elbette.\nDolay\u0131s\u0131yla genel anlamda m\u00fc\u015ftereklerimizin, yani, su kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n,\ntopraklar\u0131m\u0131z\u0131n, ormanlar\u0131m\u0131z\u0131n, meralar\u0131m\u0131z\u0131n art\u0131k belki de her birisine\nhassas ekosistemler olarak yakla\u015fmak ve biyo-\u00e7e\u015fitlili\u011fi ve onun\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini ge\u00e7ici ve marjinalle\u015fmi\u015f \u00e7abalar\u0131n \u00f6tesinde her hamlemizde\ng\u00f6zetmemiz gerekiyor. Kentlerimiz ve b\u00f6lgelerimizde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl ye\u015fil ve mavi\nalanlar olu\u015fturmak da ya\u015fanabilir insan yerle\u015fmeleri ve ekosistemi i\u00e7in\n\u00f6n\u00fcm\u00fczde duran bir ba\u015fka g\u00fcndem olacakt\u0131r (WRI T\u00fcrkiye\nS\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015eehirler, 2020).<\/p>\n\n\n\n

Kent ve b\u00f6lge\nsistemlerinin krizlere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131n olmas\u0131 i\u00e7in gerekli\nko\u015fullardan en \u00f6nemlisi belki de \u00f6\u011frenen sistemler olabilmeleri ile\nili\u015fkilidir. Kendi kendini \u00f6rg\u00fctlemekte muhtelif durumlarda ba\u015far\u0131lar elde\nedebilen sistemlerin, \u00f6\u011frenmeyi ger\u00e7ekle\u015ftiremedikleri durumda bu ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131\ntekrarlayabilme olas\u0131l\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olmaktad\u0131r. Karma\u015f\u0131k sistemler olarak kent\nve b\u00f6lgelerin \u00f6\u011frenmesi de ancak b\u00fcy\u00fck verinin y\u00f6netilebilirli\u011findeki ba\u015far\u0131\nile m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. Bir acil durum ya da afet y\u00f6netimi ba\u011flam\u0131nda b\u00fcy\u00fck\nverinin ve onun \u015feffaf ve etkili kullan\u0131m\u0131n\u0131n ne denli \u00f6nemli sonu\u00e7lar\ndo\u011furabildi\u011fine ili\u015fkin olarak Covid-19 vir\u00fcs salg\u0131n\u0131nda G\u00fcney Kore prati\u011fine\n\u00e7ok\u00e7a dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir (Pandemi \u015eehircilik Anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 Nas\u0131l\nDe\u011fi\u015ftirecek?, 2020). Yo\u011fun ve a\u00e7\u0131k veri temelinde olu\u015fturulacak sistemlerin, olmakta\nolan\u0131 do\u011fru tespit ederek analiz imk\u00e2n\u0131 tan\u0131mas\u0131 ve planlama ve eylem\nkapasitesini g\u00fc\u00e7lendirmesi beklenir. Bu ba\u011flamda hem verinin \u00fcretimi hem de\ni\u015flenerek de\u011ferlendirilmesi ba\u011flam\u0131nda topluluk tabanl\u0131 veri setlerinin\nolu\u015fturulmas\u0131, a\u00e7\u0131k inovasyona imk\u00e2n sa\u011flayan altyap\u0131lar\u0131n geli\u015ftirilmesi ve\ni\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 bir topyekun kalk\u0131nma prati\u011fini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak yani herkesin\noyunda oldu\u011fu aray\u0131\u015flara yo\u011funla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme al\u0131nmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n