{"id":247,"date":"2020-05-31T11:36:55","date_gmt":"2020-05-31T11:36:55","guid":{"rendered":"http:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=247"},"modified":"2020-06-01T11:44:24","modified_gmt":"2020-06-01T11:44:24","slug":"kalkinma-ajanslari-destek-yonetiminde-sonuc-odakli-izleme-ve-degerlendirme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2020\/05\/31\/kalkinma-ajanslari-destek-yonetiminde-sonuc-odakli-izleme-ve-degerlendirme\/","title":{"rendered":"Kalk\u0131nma Ajanslar\u0131 Destek Y\u00f6netiminde Sonu\u00e7 Odakl\u0131 \u0130zleme ve De\u011ferlendirme"},"content":{"rendered":"\n

Meltem ALTINAY<\/strong>
Uzman
Proje Uygulama ve \u0130zleme Birimi<\/em>
Meltem.altinay@izka.org.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130zleme;\nbelirli g\u00f6stergeler hakk\u0131nda sistematik veri toplamak suretiyle, y\u00f6netime ve\ns\u00fcren bir kalk\u0131nma m\u00fcdahalesinin ilgili taraflar\u0131na m\u00fcdahalenin ilerleyi\u015fi,\nama\u00e7lar\u0131n ba\u015far\u0131lmas\u0131 ve ayr\u0131lm\u0131\u015f fonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 hususlar\u0131nda ne kadar\na\u015fama kaydedildi\u011fi ile ilgili bilgiler sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lan s\u00fcrekli bir i\u015flemdir.\n(OECD DAC, 2008).<\/p>\n\n\n\n

\u0130zleme\nfaaliyetleri s\u00fcreklilik arz eder ve programlar\u0131n gerek uygulanmalar\u0131 esnas\u0131nda\ngerekse uygulama sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde d\u00fczenli olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilir.\nDe\u011ferlendirme ise, m\u00fcdahale d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn belli bir noktas\u0131nda \u00f6zel olarak\nger\u00e7ekle\u015ftirilen ve yap\u0131lan aktivitelerin sonu\u00e7 ve etkilerinin \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.\nBuradaki \u00f6nemli nokta izleme faaliyetlerinin program performans\u0131n\u0131 geli\u015ftirme\nkonusunda sahip oldu\u011fu anahtar rol\u00fc fark edebilmektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015far\u0131l\u0131 bir\nde\u011ferlendirme s\u00fcreci ba\u015far\u0131l\u0131 bir izleme s\u00fcrecine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130zleme ve\nde\u011ferlendirme faaliyetlerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ki geli\u015fimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman,\nbirbirinden ayr\u0131 fonksiyonlar\u0131 ve uygulama s\u00fcre\u00e7leri olmas\u0131na ra\u011fmen, tamam\u0131yla\nb\u00fct\u00fcnle\u015fik bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gereken bu iki faaliyetin g\u00fcn\nge\u00e7tik\u00e7e kalk\u0131nma politikalar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131ndaki \u00f6neminin artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir.\n<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc izleme\nve de\u011ferlendirme faaliyetleri, uygulanan programlar veya projelerin nas\u0131l bir\nyol izledikleri ve ula\u015f\u0131lmak istenilen hedefe ula\u015f\u0131l\u0131p ula\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 veya ne\nkadar ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda bilgi sa\u011flanmaktad\u0131r. Bu noktada; kalk\u0131nma\npolitikalar\u0131n\u0131n son d\u00f6nemde b\u00f6lgesel ve\/veya yerel yakla\u015f\u0131mlar ile y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor\nolmas\u0131 bu konuda en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biridir. Programlar yerelle\u015ftik\u00e7e\nkontrol sistemleri ve uygulama birimleri de yerelle\u015fmekte, bu da beraberinde gerek\nkarar alma gerekse hesap sorma konusunda yerelin daha fazla aktif olmas\u0131n\u0131\nberaberinde getirmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Hesap verebilirlik\nkonusunun giderek daha \u00f6nemli bir nokta haline gelmesi ile beraber program\nd\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7erisinde izleme ve de\u011ferlendirmenin rol\u00fc giderek artmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve\ngeleneksel uygulamalar\u0131n yerini yeni yakla\u015f\u0131mlar almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Geleneksel\nizleme ve de\u011ferlendirme i\u00e7erisinde genel olarak planlanan faaliyetlerin\nger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Etkinlik kavram\u0131n\u0131\netkililik kavram\u0131ndan daha \u00f6ne \u00e7\u0131karan bu yakla\u015f\u0131m i\u00e7erisinde nitelikle bir\nde\u011ferlendirme yapmak ne yaz\u0131k ki \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. (Meydan, Sar\u0131, ve\nG\u00f6kdo\u011fan, 2016) \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sistem sa\u011flanan kaynak (girdi) ile planlanan\nfaaliyetlerin ger\u00e7ekle\u015fmesi ve \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na odaklanmaktad\u0131r. Oysa hangi\nseviyede olursa olsun uygulanan m\u00fcdahale (politika, program, proje) belli bir\nde\u011fi\u015fim yaratmak ve do\u011frudan veya nihai faydalan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fczerinde bir etki\nsa\u011flamak amac\u0131ndad\u0131r. \u0130zleme ve de\u011ferlendirmenin bu seviyede kalmas\u0131 karar al\u0131c\u0131lara\nba\u015far\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k anlam\u0131nda bir \u00f6neri sa\u011flayamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Oysa planl\u0131\nbir izleme ile beslenen bir de\u011ferlendirmenin, uygulama tecr\u00fcbesinden \u00e7\u0131kar\u0131mlar\nyaparak politika yap\u0131c\u0131lara de\u011fi\u015fimin pozitif y\u00f6nl\u00fc oldu\u011fu durumlarda etki\nalan\u0131n\u0131 geni\u015fletecek \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in yeni alanlar a\u00e7mas\u0131, sonu\u00e7lar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z\noldu\u011fu durumlarda programlar\u0131n gere\u011fince de\u011fi\u015ftirilmesi veyahut sonland\u0131r\u0131lmas\u0131\nve tabii ki hesap verebilirlik anlam\u0131nda bilgi sunmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bu\nnoktada sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme sistemi yeni bir yakla\u015f\u0131m olarak\n\u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu sistem i\u00e7erisinde gelenekselden farkl\u0131 olarak etkinlik\nkriterinden daha ziyade etkililik kavram\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu\nyakla\u015f\u0131m i\u00e7erisinde girdiler kapsam\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n elde edilmesinden daha \u00e7ok\nelde edilen \u00e7\u0131kt\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n elde edilmesi veya elde edilme y\u00fczdesi ve program\/projelerin\nama\u00e7 ve \u00f6nceliklerine uyumu \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu da yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz\n\u00fczere karar vericilere yol g\u00f6sterici bir bilgi sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle\nsonu\u00e7 odakl\u0131 yakla\u015f\u0131m, proje ve program d\u00fczeyindeki geleneksel izleme ve\nde\u011ferlendirme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da kullanan, ancak plan ve politika d\u00fczeylerini de\ni\u00e7erecek \u015fekilde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir sistem \u00f6nerisidir. (Meydan, Sar\u0131, ve G\u00f6kdo\u011fan,\n2016)<\/p>\n\n\n\n

Kalk\u0131nma\ns\u00fcre\u00e7lerindeki ulusal ve uluslararas\u0131 payda\u015flar\u0131n, devletlerden ve kurumlardan\ndaha fazla hesap verebilirlik, \u015feffafl\u0131k ve sonu\u00e7lar y\u00f6n\u00fcndeki artan\ntaleplerine ba\u011fl\u0131 olarak sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme k\u00fcresel bir olgu\nhaline gelmi\u015ftir.\n(Kusek\nve Rist, 2010)<\/p>\n\n\n\n

Kalk\u0131nma\nAjanslar\u0131\u2019na Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131\nprogramlar\u0131n prosed\u00fcr ve s\u00fcre\u00e7leri \u00fclkemizde sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve\nde\u011ferlendirme sistemlerinin kurulmas\u0131nda y\u00f6n g\u00f6sterici olmaktad\u0131r. Kalk\u0131nma\npolitikalar\u0131ndaki b\u00f6lgeselle\u015fme ve yerelle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile program ve proje\ntemelli kalk\u0131nma uygulanmalar\u0131na ge\u00e7i\u015f ile Ajanslar \u00f6nemli akt\u00f6rler haline\ngelmi\u015f, dolay\u0131s\u0131yla izleme ve de\u011ferlendirme sistemleri ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc Ajanslar\u0131n\nb\u00f6lgede ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi uygulamalar \u00fczerinden \u015fekillenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (Meydan,\nSar\u0131, ve G\u00f6kdo\u011fan, 2016)<\/p>\n\n\n\n

\u201cKalk\u0131nma\najanslar\u0131 uygulamalar\u0131ndaki y\u00fcksek yerelle\u015fme d\u00fczeyi, yeterli bir izleme ve\nde\u011ferlendirme altyap\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uygulamada etkinlik sa\u011flanm\u0131\u015f\nolup bundan dolay\u0131 da ajans uygulamalar\u0131n\u0131n SO\u0130D yap\u0131labilecek d\u00fczeyde oldu\u011fu\nyap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda da de\u011ferlendirilmektedir.\u201d (Meydan, Sar\u0131, ve G\u00f6kdo\u011fan,\n2016, s.47)<\/p>\n\n\n\n

Kalk\u0131nma\nAjanslar\u0131n\u0131n konu ile ilgili olarak belirli bir noktaya gelmi\u015f olmalar\u0131na\nkar\u015f\u0131n halen temel eksiklikler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle\nb\u00f6lgesel d\u00fczeydeki veri varl\u0131\u011f\u0131 ve ak\u0131\u015f\u0131 temel bir sorundur. Veri sisteminde\nher kadar b\u00f6lgesel d\u00fczeyde veri toplama genel sistem i\u00e7erisine eklenmi\u015f olsa da\nbu verilerin toplanmamas\u0131, i\u015flenmemesi ve yahut payla\u015f\u0131lmamas\u0131 de\u011ferlendirme\nkonusunda bir aya\u011f\u0131n hep eksik olarak kalmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Bu noktada\nalt b\u00f6lgesel bazda verileri kimi Ajanslar kendileri \u00fcreterek ve i\u015fleyerek yol\namay\u0131 denemektedirler. Ancak gerek Ajanslar\u0131n \u00e7oklu fonksiyonlar\u0131ndan\nkaynaklanan i\u015f y\u00fck\u00fc gerekse sahip olduklar\u0131 insan kayna\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n eksik kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte Ajans i\u00e7i\nelde edilen verilerin genel payla\u015f\u0131m\u0131 konusunda engeller bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bununla\nberaber Ajanslar i\u00e7erisinde izleme faaliyetlerinin daha fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131\nsebebiyle de\u011ferlendirme faaliyetlerinin ikinci planda kald\u0131\u011f\u0131\ng\u00f6zlemlenmektedir. Sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme sistemi AB i\u00e7erisinde proje\/program\nd\u00f6ng\u00fc y\u00f6netimi d\u0131\u015f\u0131nda olan d\u0131\u015f uzmanlara yapt\u0131r\u0131larak, hem projeye d\u0131\u015fardan\nbak\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lmakta hem de mali izleme ve de\u011ferlendirme odakl\u0131 izleme\nfaaliyetlerinin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Ajans\nuzmanlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi izleme ve de\u011ferlendirme faaliyetlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131\nzaman gerek izlenen proje say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok olmas\u0131, gerekse mali denetimlerin\nAjanslar \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc sebebiyle mali izleme faaliyetlerine daha \u00f6nem\nverilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Oysaki ne izleme ne de de\u011ferlendirme\nfaaliyeti, mali bir denetim olmamal\u0131d\u0131r. \u0130zleme a\u015famas\u0131nda elde edilecek\nveriler, proje veya program\u0131 ama\u00e7lara uygun bir \u015fekilde ilerlemesi ve hedeflere\ndaha kolay ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak d\u00fczeltici faaliyetler uygulanmas\u0131 amac\u0131yla kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mali\nsorumluluk anlam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin yan\u0131 s\u0131ra de\u011ferlendirme\nfaaliyetlerinin \u00f6neminin yeterince anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f ve benimsenmemi\u015f olmas\u0131 kalk\u0131nma\najanslar\u0131n\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi anlam\u0131ndaki ortaya \u00e7\u0131kan bir\nde\u011fer eksikliktik. Programlar\u0131n tasarlanmas\u0131 a\u015famas\u0131nda izleme ve de\u011ferlendirme\nfaaliyetleri aras\u0131ndaki yak\u0131n ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl ili\u015fki dikkate al\u0131narak \u00e7al\u0131\u015fmalar\ny\u00fcr\u00fct\u00fclmesi \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla\nberaber sonu\u00e7 odakl\u0131 sistemlerin kurulmas\u0131 ve uygulanmas\u0131nda genel kan\u0131;\ntematik odakl\u0131 olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclecek programlar\u0131n gerek veri sa\u011flanmas\u0131 gerekse\nprogramlar\u0131n hedeflerine ula\u015f\u0131m\u0131 konusunda takip edilebilirli\u011fi artt\u0131racak\nolmas\u0131 sebebiyle daha kolayl\u0131k sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. (Meydan, Sar\u0131, ve\nG\u00f6kdo\u011fan, 2016)<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n,\nb\u00f6lgesel kalk\u0131nma ile do\u011frudan ili\u015fkili olan ve olmayan bir\u00e7ok sekt\u00f6re az\nmiktarda da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 istenilen sonu\u00e7 ve etkilere ula\u015f\u0131lamamas\u0131na yol\na\u00e7maktad\u0131r. Bununla birlikte tematik odaklanma ile kaynaklar\u0131n daha etkin\nkullan\u0131labilmesi sa\u011flanabilmektedir (European Commisssion, 2012).<\/p>\n\n\n\n

Bu do\u011frultuda kalk\u0131nma\najanslar\u0131n\u0131n daha odakl\u0131 ve \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f programlar \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131\ny\u00fcr\u00fctmesinin te\u015fvik edilmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6zellikle mevzuat anlam\u0131nda\najanslara sa\u011flanabilecek esnekliklerin bu noktada \u00f6nemli oldu\u011fu\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00d6rnek vermek gerekirse ayn\u0131 proje yaz\u0131m \u015fablonu, ayn\u0131 ba\u015fvuru\nsistemi, ayn\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme sistemi i\u00e7erisinde hem sosyal fayda\nsa\u011flayan hem ekonomik kalk\u0131nma ama\u00e7layan programlar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi uygulamada\nbir\u00e7ok sorun \u00e7\u0131karmakla beraber sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme sistemine\nge\u00e7i\u015fin \u00f6n\u00fcnde de bir engel olarak yer almaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 itibar\u0131\nile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; sonu\u00e7 odakl\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme sistemlerinin, programlar\u0131n\nperformanslar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7erken kurumlar\u0131n da performans\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fi ve bu\nkapsamda eksik kalan yanlar\u0131n giderilmesi, iyi uygulama \u00f6rneklerinin\nyayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 a\u015famas\u0131nda yol g\u00f6sterici oldu\u011fu, bu sayede\nde kaynak verimlili\u011fi ve elde edilen ba\u015far\u0131lar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131nda elimizdeki\n\u00f6nemli bir ara\u00e7 oldu\u011fu bilinci ile hayata ge\u00e7irilmesi a\u015famas\u0131nda daha \u00e7ok\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n