{"id":1154,"date":"2026-02-10T12:14:38","date_gmt":"2026-02-10T12:14:38","guid":{"rendered":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=1154"},"modified":"2026-02-10T12:14:39","modified_gmt":"2026-02-10T12:14:39","slug":"direncli-kentler-politikalar-riskler-ve-stratejiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2026\/02\/10\/direncli-kentler-politikalar-riskler-ve-stratejiler\/","title":{"rendered":"Diren\u00e7li Kentler: Politikalar, Riskler ve Stratejiler"},"content":{"rendered":"\n

Korhan MANGIR<\/strong><\/strong>
Uzman<\/em>
Mavi B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em>
<\/em>korhan.mangir@izka.org.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyada Diren\u00e7li Kent<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz kentleri; iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, do\u011fal afetler, sosyo-ekonomik e\u015fitsizlikler, salg\u0131nlar ve h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme sonucu altyap\u0131sal k\u0131r\u0131lganl\u0131klar gibi \u00e7ok boyutlu tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. \u201cDiren\u00e7lilik\u201d (resilience), genel anlam\u0131yla bir sistemin d\u0131\u015fsal \u015foklara kar\u015f\u0131 dayanma, uyum sa\u011flama ve yeniden toparlanma kapasitesini ifade eder. \u201cDiren\u00e7li kent\u201d (resilient city) kavram\u0131 tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda kentlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini sa\u011flaman\u0131n ve kent ya\u015fam\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Diren\u00e7li kent kavram\u0131, kentlerin bu tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda sadece ayakta kalabilme de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kriz \u00f6ncesi haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olma, kriz an\u0131nda etkili yan\u0131t verebilme ve kriz sonras\u0131 toparlanarak geli\u015fme kapasitesine sahip olmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir.[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Kavram, \u00f6zellikle 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte artan iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri (kurakl\u0131k, s\u0131cak hava dalgalar\u0131, deniz seviyesinin y\u00fckselmesi), deprem, sel, kas\u0131rga gibi do\u011fal afetler, ekonomik krizler, salg\u0131nlar ve sosyal e\u015fitsizlikler gibi tehditlere kar\u015f\u0131 kentlerin ayakta kalabilme, uyum sa\u011flama ve yeniden toparlanma kapasitesini ifade eder.<\/p>\n\n\n\n

Diren\u00e7li kent kavram\u0131n\u0131n arka plan\u0131, hem \u00e7evresel de\u011fi\u015fimlere hem de toplumsal, ekonomik ve teknolojik k\u0131r\u0131lganl\u0131klara kar\u015f\u0131 kentlerin dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rma fikrine dayan\u0131r ve sadece fiziksel altyap\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesiyle de\u011fil; sosyal, ekonomik, \u00e7evresel ve kurumsal boyutlar\u0131yla da b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yakla\u015f\u0131m\u0131 gerektirir. Bu kavram, \u00e7ok disiplinli bir yakla\u015f\u0131mla \u015fekillenmi\u015f olup ekolojik d\u00fc\u015f\u00fcnce, sistem kuram\u0131, sosyal adalet ve alternatif \u015fehircilik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bir bile\u015fkesi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Diren\u00e7li kent d\u00fc\u015f\u00fcncesi, temelde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkelerine dayanmaktad\u0131r. 1970\u2019li y\u0131llarda y\u00fckselen \u00e7evre hareketleri, kentlerin do\u011fal sistemlerle daha uyumlu planlanmas\u0131 gere\u011fini g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. 1987 tarihli Brundtland Raporu s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nmay\u0131, \u201cgelecek ku\u015faklar\u0131n kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama yetene\u011fini tehlikeye atmadan bug\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.[2]<\/a> Bu anlay\u0131\u015f, \u00e7evreye duyarl\u0131 ve uzun vadeli dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 esas alan diren\u00e7li kent politikalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Diren\u00e7li kentlerin olu\u015fumunda ekolojik d\u00fc\u015f\u00fcnce, yaln\u0131zca \u00e7evresel riskleri azaltmaya y\u00f6nelik bir ara\u00e7 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ya\u015fanabilir, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve do\u011fa ile uyumlu kentlerin temel ta\u015f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin Kopenhag (Danimarka), iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu ula\u015f\u0131m sistemleri ve su y\u00f6netimi altyap\u0131s\u0131yla bu anlay\u0131\u015f\u0131 somutla\u015ft\u0131ran kentlerden biridir. 2011\u2019de ya\u015fanan a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar sonras\u0131nda \u201cCloudburst Master Plan\u201d ad\u0131yla kapsaml\u0131 bir diren\u00e7lilik stratejisi geli\u015ftirmi\u015ftir. Ye\u015fil altyap\u0131, suyun kontroll\u00fc y\u00f6netimi ve halk\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 bu plan\u0131n temel bile\u015fenlerindendir. Kent y\u00f6netimi, karbon sal\u0131m\u0131n\u0131 2025’e kadar s\u0131f\u0131rlamay\u0131 hedeflemi\u015f; bisiklet ula\u015f\u0131m\u0131, ye\u015fil \u00e7at\u0131lar, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir su y\u00f6netimi ve yenilenebilir enerji altyap\u0131lar\u0131yla \u00f6rnek bir diren\u00e7li kent profili \u00e7izmi\u015ftir.[3]<\/a> Benzer \u015fekilde Freiburg (Almanya), ekolojik kentle\u015fme konusunda \u00f6nc\u00fc politikalar\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131r; kent, enerji verimli binalar\u0131, g\u00fcne\u015f enerjisi kooperatifleri ve do\u011fa dostu ula\u015f\u0131m politikalar\u0131yla dikkat \u00e7eker.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Resim 1:<\/strong> Kopenhag i\u00e7in cadde tasar\u0131m \u00f6nerisi<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u00fcresel krizlerinden biri olarak kentlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 afet risklerini hem say\u0131sal hem de niteliksel olarak art\u0131rmaktad\u0131r. Artan s\u0131cakl\u0131klar, de\u011fi\u015fen ya\u011f\u0131\u015f rejimleri, deniz seviyesinin y\u00fckselmesi ve a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131n\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndaki art\u0131\u015f, kentsel alanlar\u0131 \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir \u015fekilde etkilemektedir. Bu etkiler yaln\u0131zca fiziksel hasarlar yaratmakla kalmamakta; ayn\u0131 zamanda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi, su kaynaklar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi, enerji altyap\u0131s\u0131 ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 gibi temel sistemleri de tehdit etmektedir.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

2050 y\u0131l\u0131na kadar, 970’den fazla kentte ya\u015fayan 1,6 milyar insan\u0131n d\u00fczenli olarak a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara maruz kalaca\u011f\u0131; 570 kentte ya\u015fayan 800 milyondan fazla insan\u0131n deniz seviyesinin y\u00fckselmesine ve k\u0131y\u0131 ta\u015fk\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olaca\u011f\u0131 belirtilmektedir.[5]<\/a> \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 fiziksel tehditler, kentlerin mek\u00e2nsal ve toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 do\u011frudan etkilemektedir. Y\u00fckselen deniz seviyeleri, artan s\u0131cak hava dalgalar\u0131, seller ve kurakl\u0131k gibi olaylar, kentlerde ya\u015fam kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcrmekte ve k\u0131r\u0131lgan gruplar \u00fczerinde ciddi etkiler yaratmaktad\u0131r. Bu durum, diren\u00e7li kent stratejileri \u00e7er\u00e7evesinde, kent planlamas\u0131nda iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum<\/em> ve afet risk azalt\u0131m\u0131n\u0131n<\/em> temel iki yakla\u015f\u0131m olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu kapsamda kent y\u00f6netimleri do\u011fal afetlere kar\u015f\u0131 do\u011fa bazl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler (ge\u00e7irgen y\u00fczeyler, ye\u015fil altyap\u0131, ya\u011fmur bah\u00e7eleri) geli\u015ftirmekte, erken uyar\u0131 sistemleri ve kriz y\u00f6netimi planlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte, k\u0131r\u0131lgan gruplar\u0131n (ya\u015fl\u0131lar, g\u00f6\u00e7menler, d\u00fc\u015f\u00fck gelir gruplar\u0131) afetlere kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak topluluk temelli programlar uygulamakta, altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 risk bazl\u0131 analizlerle y\u00f6nlendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu alanda \u00f6rnek olarak Tokyo (Japonya) ve Rotterdam (Hollanda) \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Tokyo, deprem ve sel gibi afetlere kar\u015f\u0131 \u00e7ok katmanl\u0131 erken uyar\u0131 sistemleri ve dayan\u0131kl\u0131 altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile dikkat \u00e7ekerken; Rotterdam, deniz seviyesindeki art\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi yenilik\u00e7i altyap\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri olan su meydanlar\u0131, ta\u015fk\u0131n bariyerleri ve entegre su y\u00f6netimi planlar\u0131yla iklim uyum stratejilerini ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde hayata ge\u00e7irmi\u015ftir. Rotterdam, \u201cClimate Proof\u201d stratejisiyle, suyla ya\u015fama fikrini benimseyerek y\u00fczey suyu y\u00f6netimini entegre sistemlerle \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f, ye\u015fil \u00e7at\u0131 ve mavi altyap\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130klim kaynakl\u0131 afetler \u00f6zellikle altyap\u0131s\u0131 zay\u0131f, plans\u0131z b\u00fcy\u00fcyen ve yoksul kesimlerde daha y\u0131k\u0131c\u0131 etkiler yaratmaktad\u0131r. Bu nedenle diren\u00e7li kent planlamas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini yaln\u0131zca \u00e7evresel bir mesele de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal bir adalet sorunu olarak ele almaktad\u0131r.  Dolay\u0131s\u0131yla iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele eden diren\u00e7li kentler, yaln\u0131zca afetlere kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmakla kalmaz; ayn\u0131 zamanda sosyal e\u015fitsizlikleri azaltma, kamusal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rma ve uzun vadeli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik hedeflerine ula\u015fma yolunda da kritik bir rol \u00fcstlenir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Resim 2:<\/strong> Roterdam (Hollanda) \u201cClimate Proof\u201d<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Bug\u00fcn “kentsel diren\u00e7lilik”, sadece afetlere kar\u015f\u0131 de\u011fil; sosyal, ekonomik ve \u00e7evresel boyutlar\u0131yla birlikte b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yakla\u015f\u0131m olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Diren\u00e7li kentlerin yaln\u0131zca fiziksel altyap\u0131 ile de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal dayan\u0131kl\u0131l\u0131k kapasitesi ile de in\u015fa edilece\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Afet ve kriz durumlar\u0131nda en fazla zarar g\u00f6ren kesimler genellikle yoksullar, ya\u015fl\u0131lar, g\u00f6\u00e7menler ve di\u011fer savunmas\u0131z gruplard\u0131r. Bu nedenle, diren\u00e7li kent stratejilerinde kat\u0131l\u0131mc\u0131 y\u00f6neti\u015fim, toplum temelli haz\u0131rl\u0131k, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 ve e\u015fitsizliklerin giderilmesi gibi ilkeler \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Kigali (Ruanda) ve Medell\u00edn (Kolombiya) gibi kentler, toplumsal kat\u0131l\u0131m\u0131 merkeze alan politikalarla hem sosyal b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi hem de krizlere kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmay\u0131 hedeflemi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015fte y\u00fcksek su\u00e7 oranlar\u0131yla bilinen Medell\u00edn, toplumsal kat\u0131l\u0131m\u0131 ve sosyal kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 temel alan kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm politikalar\u0131n\u0131 uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Teleferik sistemleri, kamu k\u00fct\u00fcphaneleri ve e\u011fitim merkezleriyle sosyal sermaye g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ve kentsel diren\u00e7lilik art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ulusal Politika Belgelerinde Diren\u00e7li Kent<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de diren\u00e7li kent \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6zellikle 1999 Marmara Depremi sonras\u0131nda daha \u00e7ok deprem riski \u00fczerine odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. 2010\u2019lardan itibaren iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00fcndeminin artmas\u0131yla birlikte, g\u00f6\u00e7 ve sosyal uyum gibi yeni boyutlar da g\u00fcndeme girmi\u015ftir. Diren\u00e7li kent kavram\u0131 ulusal kalk\u0131nma plan\u0131ndan yereldeki strateji belgelerine kadar pek \u00e7ok politika dok\u00fcman\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kalk\u0131nma planlar\u0131n\u0131n amac\u0131 ekonomik ve sosyal olarak geli\u015fmek ve ilerlemek, kentle\u015fme de kentlerin ayn\u0131 \u015fekilde geli\u015fmesini sa\u011flamak ve buna y\u00f6nelik politikalar \u00fcretmek olarak de\u011ferlendirildi\u011finde kentle\u015fme politikalar\u0131 ile kalk\u0131nma planlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hem kalk\u0131nma planlar\u0131n\u0131n hem de kentle\u015fme politikalar\u0131n\u0131n temel amac\u0131 \u00fclkenin geli\u015fimine yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r. Kalk\u0131nmay\u0131 hedefleyen \u00fclkeler i\u00e7in \u00f6nemli olan kentle\u015fme politikas\u0131; n\u00fcfus, e\u011fitim, sanayi, ula\u015ft\u0131rma politikalar\u0131 ile s\u0131k\u0131 ili\u015fki i\u00e7inde olup ya\u015fayanlar i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 kentler kurulmas\u0131n\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n\n\n\n

On \u0130kinci Kalk\u0131nma Plan\u0131nda (2024\u20132028), <\/strong> diren\u00e7li kentler konusu, plan\u0131n be\u015f ana ekseninden birisi olan \u201cAfetlere Diren\u00e7li Ya\u015fam Alanlar\u0131, S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00c7evre\u201d<\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda hem stratejik eksen olarak hem de uygulama maddeleriyle teknik a\u00e7\u0131dan detayl\u0131 \u015fekilde ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Plan, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve afet risklerinin kentle\u015fme \u00fczerindeki etkilerini kabul ederek, iklim ve afetlere kar\u015f\u0131 diren\u00e7li, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, ak\u0131ll\u0131, g\u00fcvenli ve ya\u015fam kalitesi y\u00fcksek kentler olu\u015fturmay\u0131 temel ama\u00e7lardan biri olarak belirlemektedir. Bu eksen alt\u0131nda yerle\u015fim yerlerinin ve toplumun afetlere kar\u015f\u0131 diren\u00e7lili\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7evrenin korunmas\u0131, kentlerde ve k\u0131rsal alanlarda ya\u015fam kalitesinin iyile\u015ftirilmesi ile b\u00f6lgeler aras\u0131 geli\u015fmi\u015flik farklar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik politikalara yer verilmektedir. Bununla da afetlere diren\u00e7li ya\u015fam alanlar\u0131 ve medeniyet temelli ak\u0131ll\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kentler olu\u015fturulmas\u0131 hedeflenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

On \u0130kinci Kalk\u0131nma Plan\u0131<\/em>, diren\u00e7li kentleri; afetlere haz\u0131rl\u0131kl\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyumlu, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, kapsay\u0131c\u0131, teknolojik ve k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zeten bir anlay\u0131\u015fla ele almaktad\u0131r. Bu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl yakla\u015f\u0131m, sadece yap\u0131la\u015fma de\u011fil; ayn\u0131 zamanda sosyal, \u00e7evresel ve y\u00f6netsel boyutlar\u0131 da kapsayan entegre bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm perspektifi sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6lgesel Geli\u015fme Ulusal Stratejisi\u2019nin (BGUS)<\/strong> (2024-2028) <\/strong>vizyonu, \u201cDiren\u00e7li b\u00f6lgeleriyle topyek\u00fbn kalk\u0131nm\u0131\u015f bir T\u00fcrkiye\u201d<\/em> olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu vizyon, sadece afet sonras\u0131 iyile\u015fme de\u011fil; \u00f6nleyici, haz\u0131rlay\u0131c\u0131 ve uyumla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 stratejilerle kentsel diren\u00e7lili\u011fin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl \u015fekilde ele al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kentlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum kapasitesinin ve afetlere diren\u00e7lili\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve etkilenebilirliklerinin azalt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ya\u011fmur suyu hasad\u0131, do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, ta\u015fk\u0131n y\u00f6netim planlar\u0131 gibi tedbirleri i\u00e7eren iklim eylem planlar\u0131n\u0131n g\u00fcncellenmesi ve yerel y\u00f6netimlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum kapasitelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

BGUS (2024-2028), kentsel diren\u00e7lilik stratejilerini yaln\u0131zca teknik altyap\u0131 ya da afet sonras\u0131 m\u00fcdahale ile s\u0131n\u0131rlamay\u0131p, ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme, iklim uyumu, mek\u00e2nsal planlama, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k ve kurumsal kapasite unsurlar\u0131yla entegre bir sistem kurmay\u0131 hedeflemektedir. Bu yakla\u015f\u0131m, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgesel kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve krizlere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 hale getirme y\u00f6n\u00fcnde stratejik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc temsil etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Onikinci Kalk\u0131nma Plan\u0131 ile BGUS’da yer alan politika ve hedefleri destekleyen \u0130zmir B\u00f6lge Plan\u0131nda (2024-2028)<\/strong> yer alan \u201cYe\u015fil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ve Mavi B\u00fcy\u00fcmeye \u00d6nc\u00fcl\u00fck Eden, Diren\u00e7li ve Canl\u0131 Bir Liman \u015eehri\u201d<\/em> vizyonu, plan\u0131n t\u00fcm eksenlerine katmanlanan bir diren\u00e7lilik anlay\u0131\u015f\u0131 sunmaktad\u0131r. Bu vizyon, hem \u00e7evresel (ye\u015fil\/mavi) hem de toplumsal\/kurumsal d\u00fczeyde dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011fa vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130zmir B\u00f6lge Plan\u0131, diren\u00e7lilik kavram\u0131n\u0131 hem stratejik vizyon d\u00fczeyinde hem de somut politika eksenlerinde kullan\u0131lan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u00e7er\u00e7eveyle ele almaktad\u0131r. Diren\u00e7lilik konusunda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri de d\u00e2hil olmak \u00fczere \u0130zmir kent b\u00f6lgesinde afet risk y\u00f6netiminin geli\u015ftirilmesi ve sak\u0131n\u0131m planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda konunun \u00f6nemi vurgulanarak \u00f6neriler geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u00c7evresel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, ekonomik \u00e7e\u015fitlilik, fiziksel mek\u00e2nsal d\u00fczenlemeler ve afet y\u00f6netimi ad\u0131mlar\u0131yla \u0130zmir\u2019in hem i\u00e7 hem d\u0131\u015f \u015foklara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Plan\u0131n \u201cDiren\u00e7li ve canl\u0131 bir liman \u015fehri\u201d<\/em> vizyonu, afet y\u00f6netimini sadece acil m\u00fcdahale de\u011fil, \u00f6nleyici ve yap\u0131sal g\u00fc\u00e7lendirme stratejisiyle ele almaktad\u0131r. \u0130zmir B\u00f6lge Plan\u0131 afetlere kar\u015f\u0131 diren\u00e7li bir kent in\u015fa etmeyi hedefleyen kapsaml\u0131 bir strateji sunmaktad\u0131r. Plan, yaln\u0131zca fiziksel altyap\u0131y\u0131 de\u011fil; kurumsal yap\u0131y\u0131, toplum bilincini ve lojistik haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da kapsayarak \u00e7ok boyutlu bir afet direnci in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi, g\u00fc\u00e7l\u00fc uygulama iradesi, yeterli finansman ve halk\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ulusal Uygulama Belgelerinde Diren\u00e7li Kent<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fanan deprem felaketlerinin de etkisiyle afetlerin verebilece\u011fi zararlar\u0131n en aza indirilmesi i\u00e7in ulusal d\u00fczeyde, afet \u00f6ncesi yap\u0131lmas\u0131 gereken risk azaltma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na daha \u00e7ok \u00f6nem verilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f, afetler konusunda duyarl\u0131 olunmas\u0131, toplumda afet k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturulmas\u0131 amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizde afet y\u00f6netimi; risk azaltma, m\u00fcdahale ve iyile\u015ftirme<\/em> s\u00fcre\u00e7leri olarak ele al\u0131n\u0131r ve b\u00fct\u00fcnsel bir anlay\u0131\u015f ile y\u00f6netim sa\u011flan\u0131r. \u0130yile\u015ftirme s\u00fcreci de m\u00fcdahalenin ard\u0131ndan gelen normal hayata d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve uzun vadeli yeniden yap\u0131lanmay\u0131 kapsayan, sonraki afetlere ili\u015fkin risklerin azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7 olarak kabul edilir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
\u015eekil 1:<\/strong> T\u00fcrkiye afet ve acil durum y\u00f6netim sistemi plan t\u00fcrleri<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Bu do\u011frultuda \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma olarak T\u00fcrkiye Afet Risk Azaltma Plan\u0131 (TARAP)<\/strong> \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Afet ve Acil Durum Y\u00f6netimi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (AFAD) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Plan\u0131n amac\u0131 afetlerin neden olabilece\u011fi fiziksel, sosyal, ekonomik, \u00e7evresel, psikolojik zarar ve kay\u0131plar\u0131 \u00f6nlemek veya etkilerini en aza indirmek, dayan\u0131kl\u0131, g\u00fcvenli, haz\u0131rl\u0131kl\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, afete diren\u00e7li ya\u015fam \u00e7evreleri olu\u015fturmak ile afet \u00f6ncesinde haz\u0131rlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 gereken afet risk azaltma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temel prensiplerini belirlemektir.<\/p>\n\n\n\n

Yine AFAD taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan T\u00fcrkiye Afet M\u00fcdahale Plan\u0131\u2019n\u0131n (TAMP<\/strong>) amac\u0131 ise afet ve acil durumlara ili\u015fkin m\u00fcdahale \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6rev alacak afet gruplar\u0131 ve koordinasyon birimlerine ait rolleri ve sorumluluklar\u0131 tan\u0131mlamak, afet \u00f6ncesi, s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131ndaki m\u00fcdahale planlamas\u0131n\u0131n temel prensiplerini belirlemektir. TAMP, yaln\u0131zca afet sonras\u0131 m\u00fcdahaleyi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kentsel diren\u00e7lili\u011fin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ulusal d\u00fczeyde yap\u0131lmas\u0131 gereken haz\u0131rl\u0131k, koordinasyon ve kapasite geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da kapsaml\u0131 bi\u00e7imde ele almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

TAMP, afetlere m\u00fcdahale kapasitesini art\u0131rman\u0131n \u00f6tesinde, kentsel diren\u00e7lili\u011fin kurumsal, toplumsal ve altyap\u0131sal olarak g\u00fc\u00e7lendirilmesini hedeflemektedir. Bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in; ulusal d\u00fczeyde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir planlama yakla\u015f\u0131m\u0131, s\u00fcrekli e\u011fitim ve tatbikatlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgi teknolojisi altyap\u0131s\u0131 ve \u00e7ok payda\u015fl\u0131 bir y\u00f6netim sisteminin kurgulanmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130yile\u015ftirme s\u00fcrecinin etkin y\u00f6netimini sa\u011flamak i\u00e7in planlama b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz eder. Afet sonras\u0131nda yap\u0131lacak iyile\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ilgili planlamalar\u0131n afet \u00f6ncesinde yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve afet nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan hasar, kay\u0131p ve zarar etkilerinin iyile\u015ftirilmesine y\u00f6nelik yap\u0131lacak afet sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7er\u00e7evesini ortaya koymak \u00fczere T\u00fcrkiye Afet Sonras\u0131 \u0130yile\u015ftirme Plan\u0131 (TAS\u0130P)<\/strong> haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ulusal seviyede haz\u0131rlanan TAS\u0130P, ya\u015fanan bir afet sonras\u0131 haz\u0131rlanacak ve uygulanacak yerel\/b\u00f6lgesel iyile\u015ftirme plan\u0131na \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturacak ve rehberlik edecek bir yakla\u015f\u0131m\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ulusal uygulama belgelerinin yerel kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 da yine AFAD koordinasyonunda haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130zmir \u0130l Afet Risk Azaltma Plan\u0131 (\u0130RAP-\u0130zmir)<\/strong>, TARAP esaslar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, \u0130zmir \u0130linin afet riskleri, fiziki ve co\u011frafi yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak olas\u0131 afet kay\u0131plar\u0131n\u0131 en aza indirmek amac\u0131yla al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemler ile uygulanmas\u0131 gereken stratejiler ve eylemleri tan\u0131mlamas\u0131 amac\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a> Bu plan, toplamda 23 hedef ve 218 eylemi i\u00e7ermektedir. Planda yer alan eylemlerin hayata ge\u00e7irilmesini takip etmek ve uygulamadaki engelleri kald\u0131rmak \u0130zmir Valili\u011finin g\u00f6revleri aras\u0131nda yer akmaktad\u0131r. Plan\u0131n uygulanmas\u0131, \u0130RAP-\u0130zmir \u0130zleme ve De\u011ferlendirme Komisyonu’nun periyodik toplant\u0131lar\u0131yla takip edilmektedir. \u0130RAP-\u0130zmir\u2019in haz\u0131rlanmas\u0131nda \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi’nin i\u015fbirli\u011fi ve kat\u0131l\u0131m\u0131yla eme\u011fi ge\u00e7ti\u011finin belirtilmesi, bu konuda merkezi h\u00fck\u00fcmet ve yerel y\u00f6netim aras\u0131nda stratejik d\u00fczeyde bir i\u015fbirli\u011finin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130zmir \u0130l Afet Ve Acil Durum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u0130zmir \u0130l Afet M\u00fcdahale Plan\u0131\u2019n\u0131n (TAMP-\u0130zmir)<\/strong>, amac\u0131; afet ve acil durumlara ili\u015fkin m\u00fcdahale \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6rev alacak \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131 ve koordinasyon birimlerine ait rolleri ve sorumluluklar\u0131 tan\u0131mlamak, \u0130zmir \u0130li i\u00e7in afet \u00f6ncesi, s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131ndaki m\u00fcdahale planlamas\u0131n\u0131n temel prensiplerini belirlemektir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n