{"id":1067,"date":"2025-10-14T10:57:55","date_gmt":"2025-10-14T10:57:55","guid":{"rendered":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/?p=1067"},"modified":"2025-10-16T09:24:42","modified_gmt":"2025-10-16T09:24:42","slug":"denizel-kirlilikle-mucadelede-doga-temelli-cozumler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kalkinmaguncesi.izka.org.tr\/index.php\/2025\/10\/14\/denizel-kirlilikle-mucadelede-doga-temelli-cozumler\/","title":{"rendered":"Denizel Kirlilikle M\u00fccadelede Do\u011fa Temelli \u00c7\u00f6z\u00fcmler"},"content":{"rendered":"\n

\u00c7a\u011fda\u015f G\u00dcNE\u015e<\/strong>
Uzman<\/em>
Mavi B\u00fcy\u00fcme Politikalar\u0131 Birimi<\/em>
cagdas.gunes@izka.org.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler<\/a> (NBS-nature-based solutions<\/em>), do\u011fan\u0131n koruma, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir y\u00f6netim ve yenileme yoluyla ekosistemleri onard\u0131\u011f\u0131, do\u011fa yard\u0131m\u0131yla \u00e7evre sorunlar\u0131na etkin ve uyumlu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00fcretildi\u011fi eylemlerdir. Son y\u0131llarda Avrupa Birli\u011fi politika dok\u00fcmanlar\u0131nda s\u0131k\u00e7a kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen bu kavram, do\u011fa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla diren\u00e7lili\u011fin g\u00fc\u00e7lendirilmesi olarak da ifade edilebilir. Uluslararas\u0131 Do\u011fa Koruma Birli\u011fi (IUCN) taraf\u0131ndan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, afet riskleri, g\u0131da ve su g\u00fcvenli\u011fi, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin kayb\u0131 gibi ana sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir ara\u00e7 olarak g\u00f6sterilen do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, Birle\u015fmi\u015f Milletler S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma Hedeflerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine de katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"
G\u00f6rsel-1:West Coast Milli Park\u0131 K\u0131y\u0131lar\u0131nda Yap\u0131lan Bir Uygulama
Kaynak:https:\/\/ocean-climate.org<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
G\u00f6rsel-2:K\u0131y\u0131larda Bir Uygulama \u00d6rne\u011fi.
Kaynak: www.noaa.gov<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, ekosisteme yap\u0131lan m\u00fcdahalenin seviyesine g\u00f6re \u00fc\u00e7 tip alt\u0131nda grupland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Ekosisteme en az m\u00fcdahalenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 birinci grupta koruma alt\u0131ndaki ekosistemlerde ekosistem hizmetlerinin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve iyile\u015ftirilmesini kapsayan m\u00fcdahaleler bulunmaktad\u0131r. \u0130kinci grupta ekosisteme ve peyzaja s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcdahalede bulunulur. Bunlar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, \u00e7ok i\u015flevli ekosistemlerin ve peyzajlar\u0131n geli\u015ftirildi\u011fi, yo\u011fun ve yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netim yakla\u015f\u0131mlar\u0131d\u0131r. Ekosistemin kapsaml\u0131 m\u00fcdahale edilerek y\u00f6netildi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcmlerde ekosisteme geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli m\u00fcdahaleler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi yapay ekosistemler de yarat\u0131labilmektedir. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcmler genelde ye\u015fil ve mavi altyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ve kritik \u00f6l\u00e7\u00fcde niteli\u011fini kaybetmi\u015f ekosistemler i\u00e7in uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Denizlerde Do\u011fa Temelli \u00c7\u00f6z\u00fcmler ve \u00d6rnek Uygulamalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mavi b\u00fcy\u00fcme, denizlerin kalk\u0131nma ve refah i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir y\u00f6netimi olarak \u00f6zetlenmekte, do\u011frudan denizlere dayanan veya denizlerle dolayl\u0131 ili\u015fkiye sahip olan ekonomik sekt\u00f6rler mavi ekonomi \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nmaktad\u0131r. Denizler, yaratt\u0131klar\u0131 ekonomi ile k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinin refah\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6nemde olup y\u00fcksek bask\u0131 alt\u0131ndaki denizel kaynaklar\u0131n korunmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi, k\u0131y\u0131 ekonomisinin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu \u015fehirler i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. \u0130zmir \u00f6zelinde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da, \u0130zmir B\u00f6lge Plan\u0131 (2024-2028) do\u011fal habitatlar\u0131n, denizlerin ve i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131 ve zenginle\u015ftirilmesini bir \u00f6ncelik olarak ele almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Denizler i\u00e7in do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, karbon tutulumu, k\u0131y\u0131lar\u0131n korunmas\u0131 ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fe sundu\u011fu katk\u0131 gibi ekosistem hizmetleriyle iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum ve insan faaliyetleri nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan kirlilik, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ve k\u0131y\u0131 erozyonu gibi di\u011fer tehditlere kar\u015f\u0131, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve refah\u0131n\u0131n korunmas\u0131 boyutuyla katk\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Denizlerde kirlilikle m\u00fccadele, kirlili\u011fe neden olan kaynaklara m\u00fcdahaleleri, kirlili\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7me ama\u00e7l\u0131 denetim-bilin\u00e7lendirme faaliyetlerini ve k\u0131y\u0131 alanlar\u0131ndan ba\u015flayacak \u00f6nleyici tedbirleri i\u00e7ermektedir. Kirlilikle m\u00fccadelede, kirlili\u011fin azalt\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda denizel ekosistemlerin onar\u0131m\u0131na da katk\u0131da bulunan do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler etkin, verimli ve geleneksel y\u00f6ntemlere g\u00f6re \u00e7ok daha ekonomik bi\u00e7imde uygulanabilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Mangrov ormanlar\u0131, deniz \u00e7ay\u0131r\u0131 yataklar\u0131, tuz batakl\u0131klar\u0131, mercan resifleri – istiridye yataklar\u0131, yosun ormanlar\u0131 ve di\u011fer makroalgler<\/strong>, deniz kirlili\u011fiyle m\u00fccadelede ve denizel ekosistemlerin onar\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan, en bilinen do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler olarak say\u0131labilir. Mangrov, deniz \u00e7ay\u0131r\u0131 ve batakl\u0131klar gibi k\u0131y\u0131 habitatlar\u0131, karbon emilimi yapmalar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra denizlerdeki asitlenmenin azalmas\u0131n\u0131 da sa\u011flamaktad\u0131r. K\u0131y\u0131 habitatlar\u0131n\u0131n restorasyonu, k\u0131y\u0131 alanlar\u0131nda yer alan ekosistemlerin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi yoluyla kara kaynakl\u0131 olan, \u00f6zellikle sanayi ve tar\u0131msal faaliyetten do\u011fan organik kirlili\u011fin s\u00fcz\u00fclmesine ve denize ula\u015fmas\u0131n\u0131n engellenmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr habitatlar, gelen sular\u0131 s\u00fczerek nitrat gibi maddelerin denize ula\u015fmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Bu habitatlar ekosistemlerin yenilenmesinin, insani faaliyetlerin do\u011furdu\u011fu olumsuz etkileri hafifletmesinin yan\u0131s\u0131ra biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131na da katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve turizm gibi mavi ekonomi sekt\u00f6rleri bu uygulamalardan do\u011frudan fayda elde ederken, uygulamalar\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 ve k\u0131y\u0131 erozyonu gibi sorunlar\u0131 hafifletmesi de genel olarak toplumun t\u00fcm\u00fcne fayda \u00fcretmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u00f6rsel-3 Gediz Deltas\u0131 K\u0131y\u0131 Habitatlar\u0131
Kaynak: Caterina Scaramelli, 2015 www.envirosociety.org<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

K\u0131y\u0131larda yap\u0131lacak di\u011fer bir do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcm, yapay sulak alanlar ve ye\u015fil filtre<\/strong> uygulamalar\u0131d\u0131r. K\u0131y\u0131 habitatlar\u0131n\u0131n yenilenmesi yan\u0131nda bu uygulama da tar\u0131m ve kentsel at\u0131klar\u0131n denize ula\u015fmadan \u00f6nce temizlenmesini sa\u011flar, tar\u0131msal alanlardan denize toprak ve kimyasal madde ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 azaltarak denizel biyosistemlere katk\u0131 sunar. \u0130n\u015fa edilmi\u015f sulak alanlar, ya\u011fmur suyunu toplama, at\u0131k sularla gelen besin y\u00fcklerini azaltma ve yaban hayat\u0131 ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme gibi i\u015flevleriyle do\u011fal sulak alanlar\u0131 taklit eder. ABD \u00c7evre Koruma Ajans\u0131\u2019n\u0131n (EPA) yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu bir veriye g\u00f6re, in\u015fa edilen sulak alanlar, toplam azotun yakla\u015f\u0131k %45’ini ve toplam ask\u0131da kat\u0131 maddelerin yakla\u015f\u0131k %60’\u0131n\u0131 etkili bir \u015fekilde ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r.  Do\u011fal habitatlar\u0131 yeniden canland\u0131rmay\u0131, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve su kalitesini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirmeyi ama\u00e7layan bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u0131llar i\u00e7erisinde olu\u015fan \u00e7evresel kalitedeki bozulman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 hafifleterek canl\u0131 bir ekosistem olu\u015fumuna katk\u0131 sunmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fclen ABD\u2019nin Baltimore \u015fehri liman i\u00e7 sahas\u0131nda in\u015fa edilen yapay sulak alan su samurlar\u0131, bal\u0131klar, \u00f6rdekler ve Maryland mavi yenge\u00e7leri gibi \u00e7e\u015fitli vah\u015fi ya\u015fam t\u00fcrlerine ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u00f6rsel-4: Baltimore\u2019da \u0130n\u015fa Edilmi\u015f Sulak Alan
Kaynak: www.ekoyapdergisi.org<\/a> (Ekoyap Dergisi)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kentlerde ger\u00e7ekle\u015ftirilecek ye\u015fil altyap\u0131 uygulamalar\u0131<\/strong> di\u011fer bir do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcm tipidir. Do\u011fa tabanl\u0131 kentsel tasar\u0131m uygulamalar\u0131, yaln\u0131zca kentlerdeki y\u00fczey s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan \u0131s\u0131 adas\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda ekosistem i\u015fleyi\u015fini de destekleyerek ya\u011fmur suyu y\u00f6netimi, hava kalitesinin iyile\u015ftirilmesi ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi geni\u015f kapsaml\u0131 ekosistem hizmetleri sunma potansiyeline sahiptir. Denizlere kirleticilerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme boyutuyla kara taraf\u0131nda yap\u0131lacak uygulamalar kirlilikle m\u00fccadelede son derece \u00f6nemlidir. Ye\u015fil \u00e7at\u0131 veya ge\u00e7irgen zeminler gibi ye\u015fil-mavi altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile ya\u011fmur suyu y\u00f6netimi, biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin desteklenmesi ve ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n yer alt\u0131na s\u00fcz\u00fclmesi sa\u011flanarak kirleticilerin denize ta\u015f\u0131nmas\u0131 \u00f6nlenebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u00f6rsel-5: Ye\u015fil ve Mavi Altyap\u0131 Uygulamalar\u0131 \u015eemas\u0131,
Kaynak: yaysis.istanbul<\/a>, \u0130BB Park ve Bah\u00e7eler Dairesi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Canl\u0131 k\u0131y\u0131 hatlar\u0131 ve resif olu\u015fumlar\u0131<\/strong>, k\u0131y\u0131 alanlar\u0131n\u0131 koruyan, yenileyen veya oradaki habitat\u0131n geli\u015fmesini sa\u011flayan do\u011fa temelli bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. K\u0131y\u0131 y\u00f6netiminde yenilik\u00e7i ve maliyet etkin bir teknik olan canl\u0131 k\u0131y\u0131 hatlar\u0131 \u201cye\u015fil k\u0131y\u0131lar\u201d veya \u201cyumu\u015fak k\u0131y\u0131lar\u201d olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu do\u011fal altyap\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, do\u011fal ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturmalar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra k\u0131y\u0131 topluluklar\u0131 i\u00e7in diren\u00e7lilik de sa\u011flamaktad\u0131r. \u00c7evresinde ya\u015fayanlar i\u00e7in ye\u015fil alan olmakta, suyu ar\u0131tmas\u0131, k\u0131y\u0131 erozyonunu hafifletmesi, karbon depolamas\u0131 ve do\u011fal hayat\u0131 desteklemesi ile pratik ve faydal\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm te\u015fkil etmektedir.  Beton k\u0131y\u0131 koruma yap\u0131lar\u0131 yerine do\u011fal malzemelerle (midye resifleri, kumul bitkileri) yap\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler, k\u0131y\u0131 erozyonunu azalt\u0131rken ayn\u0131 zamanda suyu filtre etmektedir. \u0130zmir Kalk\u0131nma Ajans\u0131 deste\u011fiyle \u0130zmir K\u00f6rfezi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00f6rnek bir uygulamada da, biyolojik filtreleme yapan midye ar\u0131tma sistemlerinin denizel alanda kirlilik parametrelerinin azalmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u00f6rsel-6: Yapay resif uygulamas\u0131
Kaynak: www.biomedya.com<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle habitatlar\u0131n yenilenmesi ve g\u00fc\u00e7lendirilmesinin, \u00e7evre ve biyo\u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011furdu\u011fu faydalar\u0131n yan\u0131s\u0131ra yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik faydalar da bulunmaktad\u0131r. D\u00fcnya Bankas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6re, Endonezya\u2019da yap\u0131lan uygulama \u00f6rneklerinde geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli mangrov orman\u0131 koruma ve yenileme faaliyetinin ekonomik getirilerinin maliyetlere g\u00f6re y\u00fcksek oldu\u011fu, geli\u015fmi\u015f k\u0131y\u0131 korumas\u0131, iklim d\u00fczenleme, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k destek hizmetleri ve ham madde temini kaynakl\u0131 ekosistem hizmetlerinin hektar ba\u015f\u0131na 15.000 dolarl\u0131k de\u011fer \u00fcretti\u011fi, buna kar\u015f\u0131n 3.900 dolarl\u0131k yenileme maliyeti gerektirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u00f6rsel-7: Mangrov ekimi
Kaynak: https:\/\/www.unescap.org\/<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 ve De\u011ferlendirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, denizel kirlilikle m\u00fccadelede kimi zaman alternatif bir y\u00f6ntem olarak uygulan\u0131rken kimi durumlarda da geleneksel \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle birlikte kullan\u0131labilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla bu iki farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm k\u00fcmesini birbirinin rakibi olarak de\u011fil tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 gibi g\u00f6rmek daha do\u011frudur. Farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, hen\u00fcz erken bir d\u00f6nem olmakla birlikte, do\u011fal sistemlerin gri altyap\u0131larla birle\u015ftirilmesiyle maliyet etkin ve daha diren\u00e7li ekosistem hizmetleri elde edilebildi\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin k\u0131y\u0131 alanlar\u0131nda mangrov plantasyonlar\u0131nda yap\u0131lacak yenileme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 su bask\u0131n\u0131 riskini azalt\u0131rken, bu riskin \u00f6nlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli k\u0131y\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 da do\u011fal olarak azaltarak yap\u0131m maliyetlerinde tasarruf imk\u00e2n\u0131 yaratmaktad\u0131r. Bu habitatlar ayn\u0131 zamanda kirlili\u011fin kontrol\u00fcne katk\u0131 sa\u011flamakta ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k gibi faaliyetlere destek olarak ekonomik fayda \u00fcretmektedir. Do\u011fa tabanl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler, geleneksel m\u00fchendislik temelli yakla\u015f\u0131mlara g\u00f6re daha uygun olan maliyetleriyle de \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir batakl\u0131\u011f\u0131n rehabilitasyonu ile elde edilen su filtrasyonu, bir ar\u0131tma tesisinin yap\u0131m\u0131 ve y\u00f6netilmesinden \u00e7ok daha az bir maliyete sahiptir. Genel olarak deniz ve k\u0131y\u0131larda do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcm uygulamalar\u0131, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz \u00e7oklu ve farkl\u0131 nitelikteki sorunlara e\u015f zamanl\u0131, maliyet etkin ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yakla\u015f\u0131m\u0131 sunulmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmler, faydalar\u0131 yan\u0131nda bir tak\u0131m uygulama zorluklar\u0131n\u0131 da beraberinde getirmektedir. Bu uygulamalar\u0131n k\u0131y\u0131larda yap\u0131l\u0131yor olmas\u0131, k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinin kullan\u0131m veya m\u00fclkiyet durumlar\u0131 gibi ba\u015fl\u0131klarda sorunlar do\u011furabilmektedir. K\u0131y\u0131larda yo\u011funla\u015fan \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 kullan\u0131mlar, uygulamalar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunlu izleme ve bak\u0131m hizmetleri gibi konularda planlama yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Bu durum, do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin ba\u015far\u0131s\u0131nda toplumsal kat\u0131l\u0131m ile idari ve yasal deste\u011fin \u00f6nemini g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca, do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin etkisinin g\u00fc\u00e7lendirilmesi i\u00e7in bunlar\u0131n geleneksel altyap\u0131larla uyumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve entegrasyonuna y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesi, bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin iyi bir planlama ile ele al\u0131nmas\u0131, \u00e7e\u015fitli m\u00fchendislik uygulamalar\u0131yla desteklenmesi de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/p>\n\n\n\n